Институт прикладной семиотики АН РТ

Спойлер. В татарском языке есть слово, которое может указывать как на будущее, так и на прошлое. Как такое возможно?! Разбираем интересный пример, присланный читателем.

"Алда" сүзе дә ике капма-каршы мәгънәне белдерә ала (вакыт мәгънәсендә). Мәсәлән, "Сезне алда нәрсәдер көтә" җөмләсендә алда сүзе хәлнең киләчәктә булачагын белдерә. "Алда әйтелгәнчә,..." дигән формада исә ул үткән заманны аңлата. "Алдагы" сүзе белән дә шундый ук хәл.

➡️ Алда безне зур үзгәрешләр көтә.

Монда алда киләчәкне аңлата.

⬅️ Алда әйтелгәнчә...

Монда алда сүзе элегрәк әйтелгәнне күрсәтә.

Семиотик нәтиҗә: сүзнең мәгънәсе сүзнең үзенә генә түгел, ә аның нинди контекстта әйтелүенә дә бәйле.

Челлә сүзе фарсы телендәге  چهل («чил» — кырык) сүзеннән килә һәм "кырык өлештән торучы" дигәнне аңлата.

Семиотик нәтиҗә: бер үк билге капма-каршы күренешләрне дә белдерә ала, әгәр алар уртак мәдәни модель белән бәйләнгән булса.

Белешмә. Тел белемендә мондый күренеш энантиосемия дип атала — бер сүзнең капма-каршы мәгънәләргә ия булуы.

Югалткан әйберең түгел,
Эзләмичә тапмыйсың.

Спойлер. Почему одно и то же слово может обозначать две противоположности — летний зной и зимнюю стужу? На примере слова челлә посмотрим, как меняется значение языкового знака под влиянием культуры и традиции.

Кояш күтәрелгән саен, җирдә дә, һавада да иртәнге юешлек кимеде, җәйге челләнең эссе көне кызганнан-кыза барды.
Г.Ибраһимов

Былтыргы кышкы челләдә аларның да ике тавыгы, безнең дә ике тавыгыбыз туңып үлде.
А.Хәлим

Вопрос. В русском языке есть предлог "по". Он универсален. В татарском языке есть "буенда, буенча, буйлап, буе". Когда что применять? Можете пояснение написать, отличие указать. Дать примеры. Когда какой послелог применяется?

Интерактив уен. “Буенча” бәйлеге ярдәмендә генә әйтеп була торган мисаллар китерегез. Башкалар шуны "буенча"сыз әйтергә тырышып карар. Мисалларыгызны комментка языгыз.

Stats Perform — спорт аналитикасы өлкәсендә эшләүче халыкара ширкәт. Аның Opta AI платформасы ясалма интеллект, машиналы өйрәнү һәм зур мәгълүматлар ярдәмендә уеннарны анализлый, спортчылар нәтиҗәлелеген бәяли, фаразлау модельләре төзи.

Искәрмә. -ЛАр аффиксы дигәндә аның барлык алломорфлары күздә тотыла: -ЛАр = {-лар, -ләр, -нар, -нәр}

Абыйларга йөгерепләр бардым, тик өлгермәдем, ишекләрен бикләп киткәннәр иде инде