آیا بانکهای تجاری از هیچ پول خلق میکنند؟ تعریضی بر یادداشت آقای دکتر مهراب کیارسی (5)
خیر، از نظر اقتصادی و تولیدی؛ اگرچه پول در دفاتر حسابداری از هیچ خلق میشود، اما این فرآیند در خلاء صورت نمیگیرد. خلق پول توسط بانکها با محدودیتهای جدی روبروست. بانکها تنها به کسانی وام میدهند که اعتبار لازم (Creditworthy) را داشته باشند و بتوانند بازپرداخت آن را تضمین کنند. از سویی برخی منابع اشاره میکنند که اگرچه بانک عدد (پول) را خلق میکند، اما پشتوانه واقعی این پول، تولید و فعالیت اقتصادی است که قرار است با آن وام انجام شود (مثلاً پرداخت دستمزد برای تولید کالا). توان خلق پول بانکها توسط قوانین و میزان سرمایه خود بانک محدود میشود. همچنین بانک مرکزی با تعیین نرخ بهره، هزینه تأمین مالی را تغییر داده و از این طریق بر تقاضای وام و در نتیجه میزان خلق پول اثر میگذارد. یا اقدامات کنترلی بر ترازنامه بانکها را اعمال میکند.
در اینجا بد نیست به مقاله ریچارد ورنر (۲۰۱۴) اشاره کرد ورنر در این مطالعه، برای اولین بار در تاریخ بانکداری، این موضوع را به صورت تجربی آزمایش کرد و نتایج زیر را در مورد نحوه و فرآیند خلق پول ارائه داد:
آزمایش تجربی ورنر تایید کرد که بانکها برخلاف تصور رایج، صرفاً میانجی مالی (که سپردههای مردم را وام بدهند) یا محدود به ضریب فزاینده ذخایر نیستند. او نشان داد که عرضه پول مانند گرد پری (Fairy dust) است که توسط هر بانک به طور جداگانه و به صورت (Out of thin air) تولید میشود.
ورنر در آزمایش عملی خود در بانک آلمانی Raiffeisenbank Wildenberg، فرآیند اعطای یک وام ۲۰۰ هزار یورویی را رصد کرد. طبق یافتههای ورنر، فرآیند خلق پول در زمان اعطای وام به این شرح است، در فرآیند اعطای وام، بانک هیچ وجهی را از حسابهای دیگر (چه در داخل بانک و چه خارج از آن) منتقل نمیکند. لحظهای که قرارداد وام امضا میشود، بانک صرفاً با یک ثبت حسابداری دوبل، مبلغ وام را در حساب جاری وامگیرنده بستانکار میکند. بانک در ترازنامه خود، مبلغ وام را به عنوان یک دارایی (طلب از مشتری) و به طور همزمان همان مبلغ را به عنوان یک بدهی (سپرده مشتری) ثبت میکند. در واقع، این سپرده که پول محسوب میشود، پیش از اعطای وام وجود نداشته و تنها با خودکار بانک (یا ثبت کامپیوتری) خلق شده است. با این کار، ترازنامه بانک طولانیتر میشود (هر دو طرف افزایش مییابد)، بدون اینکه نیاز باشد بانک از قبل ذخایری نزد بانک مرکزی داشته باشد یا سپردهای از مشتری دیگری جذب کرده باشد.
اما نتیجهگیری ورنر جالب توجه است، ورنر میگوید بانکها منحصربهفرد هستند زیرا تنها نهادهایی در اقتصاد میباشند که میتوانند بدهیهای خود را به عنوان پول به جامعه عرضه کنند و این کار را از طریق خلق اعتبار از هیچ انجام میدهند.
کاتالاکسی
Telegram
کاتالاکسی
علوم اجتماعی با محوریت اقتصاد
3
1August 12, 2026 520 12 5
