قدیمیترین ترجمههای احتمالی از داستانهای کلارک و آسیموف و چند غولِ دیگر به فارسی
[آموزشِ نوشتنِ تیترهای کوتاه و شاعرانه، فقط در این وبلاگ]
مدتی است به سرم افتاده که کمکم یواشیواش خردخرد تاریخِ علمیتخیلی و فانتزیِ ایران را جمع کنم. میدانم سرگذشتِ نحیفی است اما احتمالاً پرهیجان. بههرحال شیفتهی این جور مسئلههای بیاهمیت هستم و مطمئنم بین خوانندههای اینجا سه چهار نفر همسلیقه پیدا میکنم.
کشفِ علمیتخیلیبازهای فراموششدهی ایرانی هم که احیاناً چیزی نوشته یا ترجمه کرده باشند از زمرهی همین مسئلهها است. چند روزِ پیش، وسطِ گشتوگذارهای پراکندهام به هفتهنامهی تماشا برخوردم که ارگانِ مطبوعاتیِ سازمانِ رادیو و تلویزیونِ ملیِ ایران بود و از اسفند 1349 تا دی 1357 منتشر میشد.
اگر بدانید در این نشریه چه گنجی وجود داشته و ما خبر نداشتیم... تا قبل از این خیال میکردم، بعد از ترجمهی عالیجناب پرویز دوایی از 2001: ادیسهی فضایی، البته با اسمِ رازِ کیهان دیگر چیزی از کلارک ترجمه نشد تا رمانِ پایانِ طفولیت در اوایلِ دههی شصت. در مورد آسیموف هم حدس میزدم جستجوهای سعید سیمرغ در این مورد درست باشد و اوایلِ دههی شصت اولین باری بوده که داستانهای آسیموف منتشر شدند (اینجا). سوای اینها، خیال میکردم مجلاتِ دانشمند و اطلاعات علمی قدیمیترین نشریههایی بودند که کمابیش منظماً داستانکوتاهِ علمیتخیلی چاپ میکردهاند. گویا اشتباه میکردم و فعلاً هفتهنامهی تماشا را باید محلِ نفوذِ اولین علمیتخیلیبازها به یک مجله حساب کرد. [میدانم که در نشریهی فضا (1345-1357) هم علمیتخیلیهایی منتشر میشده؛ اما چون مطلقاً به بایگانیاش دسترسی ندارم، فعلاً فرض را بر این میگذارم که نشریهی فضا اصلاً وجودِ خارجی ندارد.]
در هفتهنامهی تماشا، جناب منوچهر محجوبی (1315، کرمانشاه-1368، لندن) احتمالاً علمیتخیلیبازِ نفوذیِ ما بوده. مدخلِ محجوبی در ویکیپدیای فارسی کوتاه است (اینجا) و اطلاعاتِ زیادی از او نمیدهد ولی اگر در فضای تلگرام و اینترنت جستجو کنید اطلاعاتِ بیشتری از او پیدا میکنید که همهاش بر فعالیتهای او در ادبیاتِ طنز و برنامههای تلویزیونی و مقداری فعالیتهای سیاسی متمرکز است. اما گویا محجوبی گاهی ناخنکی هم به علمیتخیلیِ عزیزِ ما میزده. شاید آشناییاش با داستانهای طنزِ کلارک باعثِ علاقهاش به این ژانر شده. هرچه هست، او و همکارانش از یک شمارهای به بعد داستانهای ع.ت را با عنوانِ «افسانهی علمی» با فواصلی کمابیش منظم منتشر میکردهاند.
(«افسانهی علمی» احتمالاً اولین برابرِ Science Fiction در فارسی بوده و تا چند سالِ پیش هنوز میشد گاهی اینور و آنور در نوشتههای قدیمیترها آن را دید. هنوز تحقیق نکردهام و نمیدانم چهکسی و چهزمانی آن را ساخته. راستش خوشحالم که این برابر رایج نشد و کسانِ دیگری «علمیتخیلی» را ساختند. دفاعیهام باشد برای یک وقتِ دیگر.)
خوشبختانه، مجلهی تماشا را کسانی اسکن کردهاند و مجانی در تلگرام گذاشتهاند (اینجا). بازوی کهکشان پشت و پناهشان و دمشان گرم. فهرستِ علمیتخیلیهایی را که تا الان در این مجله دیدهام در ادامه مینویسم. امیدوارم کسانی که حوصلهشان از من بیشتر است نرمافزارِ کاملاً رایگانِ PDF 24 Creator را نصب کنند و فایلِ این داستانها را کمکم سوا کنند. اگر بشود یک بایگانیِ کوچک از آن داستانها درست کنیم معرکه میشود. هم مقادیری داستانکوتاه با ترجمههای نسبتاً خوب گیرِ خوانندهها میآید و هم بخشی گمشده از تاریخِ علمیتخیلیِ ایران احیا میشود. فهرست را روزآمد میکنم. اگر فایلها را جدا کردید، بدهید همینجا منتشر کنیم یا برسانید به دستِ دوستانِ دیگر (مثل وبلاگ یک پزشک یا فضای استعاره) که منتشر کنند. مطمئنم آقای سیمرغ آسیموفهایش را توی وبلاگ آسیموفیا میگذارد.
محجوب برای ترجمهی داستانهای علمیتخیلی در تماشا کسانِ دیگری را هم به آن مجله آورد، مثل همایون نوراحمر، هوشآذر آذرنوش، پرویز شهریاری، همایون عَبقَری، منصور فراسیون. این چند نفر هر کدام چند داستان ترجمه کردهاند. از این جمع، علاقهی پرویز شهریاری (ریاضیدان) به علمیتخیلی مشهور بود و در جاهای دیگری هم چیزهایی منتشر کرد. هوشآذر آذرنوش (که گویا برادرِ آذرتاش آذرنوش، همان ادیب و عربیدانِ بزرگ، باشد) هم چند تایی داستانکوتاهِ دیگر منتشر کرده و احتمالاً دورادور علمیتخیلیباز بوده. بههرحال، بد نیست دربارهی این جمعِ علمیتخیلیبازهای قدیمی تحقیقِ جداگانهای انجام بگیرد.
ادامه در پایین 👇
37
3
2December 17, 2025 1.8K 27 14
