مَنْ‌گون

عَنْ أَبِي‌عَبْدِ‌اَللَّهِ (ع) قَالَ:
إِذَا أَرَادَ اَللَّهُ بِعَبْدٍ خَيْراً فَقَّهَهُ فِي اَلدِّينِ.
امام صادق (ع):
هنگامی که خداوند برای بنده‌ای خیر بخواهد، فقیه می‌کند او را در دین.

کافی/ کتاب فصل علم/ باب صفت علم و فصلش و فضل علما

از این حدیث استفاده می‌شود که علم، امری وهبی (عطایی و موهبتی) است و صرفاً با عمل و کوشش به دست نمی‌آید، بلکه به مشیّت و خواست خداوند تعلق دارد؛ بلکه انسان‌ها به حسب نشأت باطنی (ساختار درونی و وجودی) انواع مختلفی دارند، و عالم با سایر افراد بشر، مخالفت ذاتی (تفاوت بنیادین) دارد، چنانکه خداوند تعالی فرموده است:
«هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ»
(آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند یکسانند؟) — سورهٔ زمر، آیه ۹.
و نیز فرمایش پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله که فرمود:
«النَّاسُ مَعَادِنُ كَمَعَادِنِ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ...»
(مردم، معدن‌هایی هستند همچون معدن‌های طلا و نقره...) — حدیث.

عن أَبِي اَلْحَسَنِ مُوسَی‌ (ع) قَالَ: دَخَلَ رَسُولُ اَللَّهِ (ص) اَلْمَسْجِدَ فَإِذَا جَمَاعَةٌ قَدْ أَطَافُوا بِرَجُلٍ. فَقَالَ مَا هَذَا فَقِيلَ عَلاَّمَةٌ. فَقَالَ وَ مَا اَلْعَلاَّمَةُ؟ فَقَالُوا لَهُ أَعْلَمُ اَلنَّاسِ بِأَنْسَابِ اَلْعَرَبِ وَ وَقَائِعِهَا وَ أَيَّامِ اَلْجَاهِلِيَّةِ وَ اَلْأَشْعَارِ وَ اَلْعَرَبِيَّةِ. فَقَالَ اَلنَّبِيُّ(ص). ذَاكَ عِلْمٌ لاَ يَضُرُّ مَنْ جَهِلَهُ وَ لاَ يَنْفَعُ مَنْ عَلِمَهُ. ثُمَّ قَالَ اَلنَّبِيُّ(ص): إِنَّمَا اَلْعِلْمُ ثَلاَثَةٌ. آيَةٌ مُحْكَمَةٌ أَوْ فَرِيضَةٌ عَادِلَةٌ أَوْ سُنَّةٌ قَائِمَةٌ وَ مَا خَلاَهُنَّ فَهُوَ فَضْلٌ.

کافی/ كتاب فضل علم/ باب صفت علم و فضل آن و فضل علما

شاید بپرسید اگر اتصال به خدا افراد را در برابر مغاک محافظت می‌کند، چرا بیشتر نشانه‌های جنون حول روابط خاص با خدا و حتى هذيان خدا بودن می‌چرخد. مشکل این پرسش در آن است که از نشانه‌ها صحبت می‌کند و ما را به دیدگاه تشخیصی و پزشکی بر می‌گرداند، دیدگاهی که برای فهم معنی انسانی آنچه مشاهده می‌شود کافی نیست. به طور کلی افرادی که ادعا می‌کنند خدا هستند یا ارتباط ویژه‌ای با قادر مطلق دارند به دنبال گره زدن ریسمانی هستند که پاره شده است. این موضوع را به خوبی در مورد گریس در فصل اول دیدیم این به اصطلاح هذیان، ارتباط از دست رفته با نیرویی زندگی بخش را بازآفرینی میکند و از این رو به عنوان تلاشی برای درآمدن از قعر مغاک قابل درک است. چنین نشانه‌ها و علائمی که روان پزشکی علاقه‌مند است آنها را در نظام‌های تشخیصی خود طبقه‌بندی کند، بیشتر تلاشی برای بازگشت از جنون به سلامت عقل است.

مغاک جنون، جرج اتوود، ص ۵۸