🔺زمانی که مراجع با پرسش اینکه؛ من بهتر خواهم شد؟ از فرجام خویش و امکان بهبودی سوال میکند. پاسخ روانشناس این است که تلاش کن خوب شوی، این حق توست؛ هیچکس و هیچ چیز نباید تو را از حال خوب دریغ کند. اما روان پزشک در پاسخ میگوید تو باید خوب شوی در غیر اینصورت انتخاب دیگری جز تيمارستان نخواهی داشت. واکنش روانکاو در برابر چنین درخواستی این است که چرا میخواهی بدانی؟
🔺در اینجا مساله این نیست که هر سه کار يکسان را با شیوه متفاوتی انجام میدهند. پاسخهای متفاوت روانشناس، روانپزشک و روانکاو، در واقع پرده از نگاه آنها به ماهیت آزادی برمیدارند. روانشناس خود را کسی میداند که اصول و استانداردهای کلی برای بهبودی را در اختیار دارد و تصمیم درست برای بیمار زمانی است که به وضعیت مناسب او منتهی گردد. در مقابل، روانپزشک با تهدیدِ ضرورت (تیمارستان)، هرگونه امکانِ انتخاب را از میان میبرد و انسان را به ماشینی بیولوژیک بدل میکند که یا باید درست کار کند یا قرنطینه شود. اما روانکاو با پرسشِ «چرا میخواهی بدانی؟»، به جای پاسخ، به پرسشهای دیگری دامن میزند، آیا می خواهی من آن دیگری باشم که میدانم نهایتا خوب بودن چیست؟ آیا اگر این سلامت به بهای سازش در برابر آزادیات نیز باشد، مطلوب است؟ روانکاو بیمار را بین بهبودی و آزادی قرار میدهد تا از «حقِ او برای آزاد بودن»، صیانت کند. او میداند که تقاضایِ تضمین، در واقع التماسی برای سلبِ آزادی است تا سوژه مجبور نباشد با پیامدهای انتخابهایش روبرو شود.
🔺 آزادی برای انسان یک امر از پیشداده و اولیهای نیست که او با توسل به آن مسیر خویش را تعیین کند، آزادی تجربهی بحرانی است و زمانی از آن بهرهمند خواهم شد که بپذیرم زندگیام تنها یک نمونه، مورد خاص و صرفا معیاری از خودش است. همواره باید توجه داشت انسان حیوانی است که از مدارِ طبیعت بیرون زده و آزادیاش نه از کمال، بلکه از ناتوانیِ بنیادینِ طبیعت در کامل کردنِ او سرچشمه میگیرد. ما یک پروژهی ناتمام و یک اختلالِ ساختاری در نظمِ جهان هستیم که میتوانیم حتی به بقای خویش «نه» بگوییم. بنابراین، آزادی نه یک پاداشِ دلپذیر، بلکه یک «ترومایِ هولناک» است که هیچ «دیگریِ بزرگی» (نه علم و نه تقدیر) بهبودیِ آن را امضا نکرده است. انسان بودن یعنی زیستن در این پارادوکس که فرد درست در لحظهای که هیچ تضمینی برای درستیِ مسیرش ندارد، بیش از همیشه آزاد است. روانکاوی با نپذیرفتنِ نقشِ تضمینگر، سوژه را در برابر استبدادِ «حالِ خوب» مجهز میکند تا او بتواند مجددا از مسیر بیماریاش انتخابی فراتر از سلامت را در زندگیاش ممکن سازد.
✍ رضا احمدی
https://t.me/lookingawry
53
9
5
2
1
1January 1, 2026 4.4K 82
