🔺 تقابل میان سلطنتطلبی و جمهوری اسلامی، نه یک تقابل واقعی، بلکه یک «تضادِ هماهنگ» درون یک افق واحد است. هر دو نیرو با تکیه بر یک «نوستالژیِ برساخته»، میکوشند میل جامعه را به سمتِ یک «ارباب» جدید سوق دهند. در حالی که به گذشته ایران تعلق دارند، تلاش میکنند خود را بعنوان آینده ایران جای دهند. استدلال آنها این است که تنها یکی از این دو نسخه برای ایران امکانپذیر است و اگر ما را نمیخواهید لاجرم باید به آن دیگری تن دهید. مبارزه هژمونیک و ایدئولوژیک همواره خود را در قالب دو گزینه اجتنابناپذیر منحصر میکند. در این انحصار سازی، توان، ظرفیت و خواست حقیقی جامعه از ابتدا فیلتر، تحریف و وارونه میگردد و آنچه شکل میگیرد یک تحمیل بیرونی و منقادسازی جدید است. سرسپردگی به این دوگانهگی صرفا ظهور ارباب جدید را تضمین میکند. لکان تاکید داشت بنده از طریق اجتناب از مرگ، پیشاپیش بردهگی را انتخاب کرده است، بدون اینکه با اربابی در ستيز واقعی باشد.
قدرت هژمونیک همواره با ایجاد یک «توتولوژیِ بنبستگونه» عمل میکند: «یا ما یا فاجعه». این دو قطب، در واقع دو روی یک سکه هستند که برای بقا به یکدیگر نیاز دارند. آنها با اشغالِ تمامیتِ فضایِ نمادین، اجازه نمیدهند که «امر واقعی» خواستِه جامعه ظهور کند.
🔺 اما «عمل» حقیقی، نه انتخاب میان دو گزینه موجود، بلکه برهم زدنِ خودِ مختصاتِ انتخاب است. مبارزه حقیقی، تلاشی است برای گشودنِ یک «خلاء» (Void) در قلبِ این نظامِ اشباعشده؛ فضایی تهی که در آن هیچیک از اربابانِ حاضر، پاسخی برای آن ندارند.
ژیژک انقلاب هائیتی را یک مثالِ اعلا از گشودنِ فضایِ تهی میداند. در اواخر قرن هجدهم، جهان میان دو قطب گیر کرده بود: استعمارگرانِ اشرافیِ قدیمی و بورژوازیِ انقلابیِ فرانسه که شعار «آزادی، برابری، برادری» میداد اما این شعار را فقط برای سفیدپوستان میخواست. بردگان هائیتی، به جای اینکه بین «اربابان قدیمی» (طرفداران پادشاهی) و «اربابان جدید» (جمهوریخواهانِ فرانسوی که همچنان بردهداری را حفظ کرده بودند) یکی را انتخاب کنند، خودِ منطقِ برابری را جدی گرفتند. آنها با شورش خود، «فضایی خالی» ایجاد کردند که در هیچکدام از دو گزینه نمیگنجید. آنها به جمهوریخواهان فرانسه گفتند: «اگر واقعاً به برابری معتقدید، ما تجسمِ حقیقتِ شعارِ شما هستیم». این عملِ آنها، مختصاتِ قدرتِ آن زمان را ویران کرد. آنها نه به گذشته بازگشتند و نه به آیندهای که اربابانِ پاریسی برایشان ترسیم کرده بودند تن دادند؛ آنها «امر ناممکن» را به واقعیت تبدیل کردند.
✍ رضا احمدی
https://t.me/lookingawry
42
29
27
19
3
1
1
1December 19, 2025 9.7K 168
