Petromaniya
Petroaqressiya: Neft müharibəyə səbəb olduqda kitabında Jeff Colgan neft icarəsi və dövlət aqressivliyi arasında riyazi əlaqəni araşdırmaq üçün 1945-2001-ci illər arasında 170 ölkədə dövlətlərarası hərbi münaqişələrin məlumat bazasından istifadə etdi. Onun araşdırması göstərib ki, neft dövlətlərinin münaqişəyə başlama ehtimalı adi ölkələrlə müqayisədə 250% çoxdur. O, həmçinin aşkar edib ki, xalis neft ixracı gəlirləri ÜDM-in 10%-dən çox olan ölkələr dünyada ən militarist olanlarıdır. Bu ölkələr hərbi münaqişələrə meyllidirlər və İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı dövrdə beynəlxalq münaqişələrin qurbanı olmaqdan daha çox təhrikçisi olublar. Pero-dövlətlər silahlı münaqişələrdə adi ölkələrlə müqayisədə 50% daha çox iştirak edirlər.
Amerikan politoloq Terri Lin Karl vurğulayır ki, neft bumu neft elitalarının özünə güvənini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər və onlarda “sərhədsiz siyasət” həyata keçirə bilmək illüziyası yarada bilər. Neft dollarlarının axınından vəcdə olan liderlər enerji resurslarından əldə olunan gəlir səviyyəsini əbədi hesab etməyə, milli imkanları həddən artıq qiymətləndirməyə və “petromaniyaya” yoluxub diqqətsiz və impulsiv siyasət yürütməyə meyllidirlər. Onlar resurs icarəsinə “göydən gələn manna” kimi baxdıqları üçün səxavətli dövlət xərcləmə proqramlarına start verirlər.
Yüksək neft gəlirləri liderin siyasi gücünü artırır, onun vətəndaşlar qarşısında hesabatlılığını və siyasi qərarlar üçün məsuliyyətini azaldır, həmçinin neft hasil edən dövlətlərin hərbi büdcələrini və hərbi potensialını genişləndirir. Nəhayət, belə dövlətlərin liderləri də çox güman ki, istənilən siyasi nəticələrə nail olmaq üçün riskə getməyə daha çox hazırdırlar. Riskə gedən liderin, hərbi ehtiyaclar üçün maliyyə resurslarının və neft gəlirlərinin yaratdığı cəmiyyətdən yüksək səviyyəli siyasi gücün birləşməsi neft dövlətlərinin xarici siyasətdə aqressivliyini və onların liderlərinin məsuliyyətsizliyini artırır ki, bu da tez-tez xarici siyasət münaqişələrinə səbəb olur.
7
1June 6, 2024 962 2
