Sababaalee haqa diduu fii dogongorarratti cichuu (sababoota ta'assubaa)
Ilmi namaa waa hedduuf haqa diduu dandaha, waan baree fii irra jiruuf dharaa fii dogongoraaf tumsa. Waan kanarratti Aalimni guddaan Muhammad bin Aliyyi As-Showkaanin kitaaba isaa "adabu ax-xalab wa muntahaa al-arab" ja'amun keeysatti waan barreeyserraa isiniif qooda.
Sababoota ilmi namaa haqa diduuf, keeysattuu barataan ilmii, keeysattuu darasaa fii ustaaza, sheekaa fii ulamaaii laalchisee barreeyse inni.
1. Biyya ummanni mahzaba tokkoof akkaan tumsu keeysatti dhalachuu fii guddachuu.
Akkas jechuun biyya ummanni ilaalcha wahiirratti waliif galee, ilaalcha san qorachuu fii gaafii kaasuu hin hayyamne keeysatti guddachuudha. Fkn: biyya teenya yoo fudhatte jimaa irratti gaafii yoo kaafte hawaasa ija xalaataa qofaan si laaluu jira. Nashiidaa yoo kaafte akkasi, gabbara yoo kaafte akkasi. Akka inni bare san malee akki biraa hundi yakka.
2. Aangoo fii qabeenya jaalachuu.
Sababoota ilmi namaa haqa dhiisuuf, mata jabeenyaan dogongora deeggaruuf keeysaa tokko jaalala aangoo fii qabeenyaati. Jaalalli aangoo fii qabeenyaa wanni isiin ilma namaa gootuu fakkiin isaa akka yayyii haalaan beelooyte re'ee hedduu keeysa seenteetti fakkeeyfame hadiisa keeysatti.
AHLUL kitaaba haqarraa jallise, haqa Rabbiin buuse dhooysutti isaan geeyse jaalala duniyaa fii aangooti.
3. Mormii fii falmii amantii guddisu
Showkaanin akki itti ibsu si ajaaiba akki je'e, "sababoota haqa dhiisuutti nama geeysu keeysaa tokko: wal falmii warra beekkumsa qabu jiddutti godhamu, nama silaa haqa jaalatu, beekkumsas qabuutu mormii seenee dogongora keeysa bu'a, fedhiin lubbuu, fedhiin mohachuu, jaalalti jabaa tahanii mula'achuu itti dhuftee dogongorratti chicha"
4. Nama firaatiif akkuma hundatti tumsuu
Saba ykn gosa tahuu dandaha. Sheeka sabaa ykn gosa ifii akka hundatti numa deeggara. Haqarraa fagaachuu isaa osoo arges ragaa adda addaa barbaadee isaaf tumsuuf haqarraa maqa.
