پایان روایت انحصاری از تاریخ معاصر ایران
در روایت انحصاری یا همان تاریخنگاری پانایرانیستی رویارویی صمد خان شجاعالدوله فرمانده قشون دولتی با شورشیان مسلح در تبریز بسان عمل جنایتکارانه تصویر و ترسیم میگردد. اما میدانیم که ماکس وبر بنابر آموزههای عقلانیت فلسفی و حتی عقل عملی، انحصار بکارگیری نیروی اجبارگر در اختیار حکومت را مشروع میداند. پس استفاده از نیروی اجبارگر توسط صمد خان در مقابل شورشیان مسلح کاملاً مشروع است و درعینحال اقدام شورشیان مسلح تحت فرماندهی کمونیستها که در قالب مرکز غیبی متشکل شده بودند نامشروع است.
اما در تاریخنگاری پانایرانیستی و کمونیستی واقعیت وارونه نشان داده میشود. به عنوان مثال، مأمور دونپایۀ حکومتی و یا حتی افراد عادی در کوچه و خیابان با کوچکترین ظنی بازداشت، و به مقر شورشیان آورده میشد. چاپیق ممد دستور میداد که فرد مذکور از لوله تفنگ فوت کند. همان لحظه ماشه تفنگ را میچکاند و مغزش را متلاشی میکرد. ایت خلیل بنابر دستور مرکز غیبی تبریز و شخص کربلایی علی میسیو سر فرستادۀ حکومت به تبریز را میبرید و گوشش را به عنوان هدیه به کربلایی علی میسیو تقدیم میکرد.
اینها با این اعمال مشمئزکننده و چندشآور در تاریخنگاری پانایرانیستی و کمونیستی بسان مبارزان راه آزادی تصویرپردازی میشوند، در صورتی که نمیدانستند آزادی یعنی چه؟ و صمد خان شجاعالدوله حامل و مجری دستور حکومت بسان جنایتکار تصویرپردازی میگردد.
اما در چرایی انعکاس وارونۀ واقعیت در تاریخنگاری پانایرانیستی و کمونیستی چه میتوان گفت؟
واقعیت آن است که در تاریخنگاری ایدئولوژیک آماج انعکاس همهجانبۀ واقعیت نیست، بلکه آنچه که اهمیت دارد الزامات ایدئولوژی است. الزامات ایدئولوژی پانایرانیستی ایجاب میکند که هر کس در سرنگونی حکومت تورک قاجار کم و بیش نقش داشت بسان مبارز آزادیخواه مورد تحسین و ستایش قرار گیرد، هرچند جانی جنایتکار باشد و کسانی که به نام مأمور حکومت و فرمانده قشون دولتی مقابل شورشیان مسلح قرار گرفتند بسان جنایتکار تصویرپردازی شوند. تصویرپردازی وارونه از صمد خان شجاعالدوله را باید در این متن مورد بررسی و توجه قرار داد.
باید در همینجا اضافه کرد که کینۀ عمیق سید احمد کسروی نسبت به صمد خان شجاعالدوله ناشی از آن بود که صمد خان پوشالی و دروغین بودن دعوی مشروطهخواهی کمونیستهای مرکز غیبی را متوجه شده بود و در گفتگو با محمد سعید اردوبادی که در کتاب تبریز مهآلود آمده است به صراحت و روشنی بدان اشاره میکند. اما به نظر میرسد که عمر این روایتهای انحصاری و وارونه رو به پایان است.
قادر کیانی
@ghaderkiani
21
3August 11, 2026 653 18
