نظمی مدنی که عللِ شورش را از میان برنداشته، و در آن سایهٔ جنگ هرگز کنار نمیرود و قانون غالباً شکسته میشود، تفاوتی اندک با وضعِ طبیعی دارد؛ وضعی که در آن هر کس آنگونه که میخواهد زندگی میکند، حال آنکه جانش پیوسته در معرضِ خطر است ... چهبسا ماکیاولی میخواست نشان دهد که مردمِ آزاد تا چه اندازه باید از سپردنِ مطلق خیر و صلاحِ خویش به دست فردی واحد پرهیز کنند؛ زیرا آن یک نفر ـــ مگر آنکه در خودپسندیِ خویش گمان برد از محبوبیتی همگانی برخوردار است ــــ ناچار هر روز با نگرانی از دسیسهها زندگی میکند. از اینرو، بیش از آنکه به منافع مردم بنگرد، ناچار میشود در پی دفاع از خویش باشد و به نوبۀ خودش علیه مردم نیز دست به توطئه زند.
ـــ باروخ اسپینوزا*، رسالۀ سیاسی
@SpaPh
* به مناسبت ۲۱ فوریه، سیصدوچهلونهمین سالمرگ باروخ اسپینوزا
