متن شماره ۴۱
عنوان مقاله «سیاستِ یادبود جنگ در ایران» است. نویسندگان آن محمدعلی کدیور، دانشیار جامعهشناسی و مطالعات بینالملل در کالج بوستون و پژوهشگر مؤسسه رادکلیف دانشگاه هاروارد، و صابر خانی، دانشجوی دکترای جامعهشناسی در کالج بوستون هستند. موضوع اصلی مقاله این است که جمهوری اسلامی ایران چگونه از حافظهی جنگ ایران و عراق، بهویژه از طریق مراسم عمومی، تشییع پیکرها، آیینهای یادبود و نمادهای شهادت، بهعنوان نوعی ابزار بسیج سیاسی استفاده میکند. نویسندگان بهجای اینکه فقط بررسی کنند دولت دربارهی جنگ چه میگوید، تمرکز خود را روی این میگذارند که این مراسم کجا، چگونه و با چه هدفی برگزار میشوند.
بحث اصلی مقاله این است که یادبود جنگ در ایران صرفاً به معنای گرامیداشت کشتهشدگان یا حفظ خاطرهی گذشته نیست، بلکه یک عمل سیاسی است. دولت از این مراسم استفاده میکند تا وفاداری سیاسی ایجاد کند، هویت ملی و مذهبی را تقویت کند، و حافظهی شهدا و جانبازان را به حمایت از جمهوری اسلامی پیوند بزند. مقاله نشان میدهد که این مراسم تا حدی شبیه جنبشهای اجتماعیِ هدایتشده از بالا عمل میکنند: سازمانیافتهاند، تکرار میشوند، بار نمادین و عاطفی دارند، و هدفشان این است که مردم را همچنان به پروژهی سیاسی حکومت متصل نگه دارند.
نویسندگان همچنین میپرسند چرا در بعضی مناطق ایران مراسم یادبود جنگ بیشتر از مناطق دیگر برگزار میشود. پاسخ آنها دو بخش دارد. نخست اینکه این مراسم در جاهایی بیشتر دیده میشود که حکومت از قبل پایگاه اجتماعی و سازمانی قویتری دارد؛ مثلاً مناطقی که رأی محافظهکارانه بالاتر، شبکههای مسجدی گستردهتر، جمعیت دانشجویی بیشتر، و نهادهای نزدیکتر به حکومت دارند. دوم اینکه یادبود جنگ در مناطقی بیشتر برگزار میشود که خودشان بیشتر از جنگ ایران و عراق تأثیر گرفتهاند؛ یعنی جاهایی که تعداد جانبازان، خانوادههای شهدا و کشتهشدگان جنگ بیشتر است. این گروهها حتی دههها پس از پایان جنگ همچنان برای حکومت اهمیت اخلاقی، نمادین و سیاسی دارند.
در مجموع، مقاله استدلال میکند که جمهوری اسلامی میراث جنگ را به منبعی دائمی برای قدرت سیاسی تبدیل کرده است. حافظهی جنگ به ابزاری برای سازماندهی جامعه، تولید وفاداری و زنده نگه داشتن زبان فداکاری در سیاست روزمره تبدیل میشود. اهمیت کلی مقاله این است که نشان میدهد حکومتهای اقتدارگرا فقط با سرکوب یا تبلیغات دوام نمیآورند؛ آنها از آیینها، خاطرهها، مراسم عمومی و نمادهای عاطفی نیز برای حفظ حمایت و مشروعیت خود استفاده میکنند.
4June 10, 2026 823 8
