شنیدنی است سرانجام کار دیدنها
نگه به گوش بدل کن که عالم آوازست
بیدل
چرا بیدل میگوید:«عالم آوازست»؟ او در بیت دیگری هم زندگی را «صوت و صدا» میداند:
خواه نوای راحتیم خواه طنین کلفتیم
هر چه بود غنیمتیم صوت و صداست زندگی
در اوپانیشادها آمده است که خدایان(دیوا) و شیاطین(اسور) بر سر این جهان ستیز داشتند. خدایان برآن شدند که با تلاوت«آواز»(اودگیته) بر شیاطین فائق آیند و از همین طریق بر آنها غلبه مییابند. یعنی به نوعی بنای عالم بر آوازست. اوپانیشادها در ادامهٔ این مباحث میگوید:«نفس همان سرود(اودگیته) است و آن کلمه مرکب است از(اود) یعنی(بر) و(گیته) یعنی سرود. مفهومش این است که سرود جهان را برگرفت.» مضمون «سرود جهان را برگرفت» در اوپانیشادها نزدیک است به «عالم آوازست» و «صوت و صداست زندگی» از بیدل. در مکتب میمانسا نیز از اصالت صوت سخن بمیان میآید. طبق آموزههای اسلامی نیز خداوند وجود هر چیزی را که مقرر کند، به آن میگوید باش، پس موجود میشود:(کُنْ فَیَکونُ). «کُنْ» لفظ است، لفظ صداست:
ندانم ماجرای کاف و نون کی منقطع گردد
درین کهسار عمری شد که پیچیدهست آوازی
مهرداد مهرجو
https://t.me/Biddle_Academy
8August 29, 2026 238 8
