30-sentabr kuni AQSh Iroqdagi qolgan harbiylarini olib chiqishni yakunlashi kutilmoqda. Shu tariqa, Vashingtonning Iroqdagi bevosita harbiy ishtirokining navbatdagi bosqichi tugaydi. Biroq AQSh qo‘shinlarining chiqib ketishi Vashingtonning Iroqdagi ta’siri tugashini anglatmaydi. Aksincha, Amerika ishtirokining yangi formatga o‘tishi kutilmoqda.
AQSh qo‘shinlarining chiqib ketishi Iroq hukumati oldiga muhim vazifani qo‘ymoqda - mamlakatdagi qurolli kuch ustidan davlat nazoratini ta’minlash. Bag‘dod Eron bilan yaqin aloqalarga ega qurolli guruhlarni qurolsizlantirishga harakat qilmoqda. Yangi rejaga ko‘ra, 30-sentabrdan boshlab qurolli guruhlar 90 kun davomida hujumlarni to‘xtatishi, shundan so‘ng qurollarni davlatga topshirish jarayoni boshlanishi kerak. Jarayonni 2027-yil 30-iyungacha yakunlash rejalashtirilgan.
Biroq bu jarayon oson kechishi kutilmaydi. Kata’ib Hizbulloh kabi kuchli guruhlar qurollarini ixtiyoriy ravishda topshirishga qarshi. Ayrim boshqa guruhlar esa qurolsizlanish evaziga siyosiy kafolatlar va siyosiy tizimda kengroq ishtirok etish imkoniyatlarini kutmoqda. Shu sababli qurolsizlanish masalasi faqat xavfsizlik masalasi emas, balki Iroqdagi siyosiy kuchlar o‘rtasidagi kelishuvning bir qismiga aylanmoqda.
Shu bilan birga, AQShning Iroqdagi bevosita harbiy ishtiroki qisqarsa-da, Vashingtonning mamlakat xavfsizlik tizimidagi roli saqlanib qolishi mumkin. Xalqaro koalitsiya formatining o‘rniga AQSh va Iroq o‘rtasida ikki tomonlama xavfsizlik hamkorligi kuchayishi ehtimol qilinmoqda. Bu harbiy maslahatchilar, instruktorlar, razvedka va terrorizmga qarshi hamkorlikning ayrim shakllari davom etishini anglatadi.
Bundan tashqari, AQSh Iroqda katta harbiy kontingent saqlamasdan ham mintaqadagi boshqa bazalar orqali razvedka, logistika va zarur hollarda harbiy yordam ko‘rsatish imkoniyatiga ega. Ya’ni, AQShning harbiy ishtiroki qisqaradi, ammo uning siyosiy va xavfsizlik sohasidagi ta’sir vositalari saqlanib qoladi.
Yana bir muhim omil - IShID. Agar AQSh qo‘shinlari chiqib ketganidan keyin qurolli guruhlar va hukumat o‘rtasidagi qarama-qarshilik xavfsizlik bo‘shlig‘ini yuzaga keltirsa, IShIDning yashirin hujayralari bundan foydalanishga urinishi mumkin. Bunday vaziyatda Bag‘dod yana Vashingtondan razvedka, harbiy yoki terrorizmga qarshi yordam so‘rashi ehtimoli mavjud.
Shu sababli 30-sentabrni Iroqdagi Amerika ishtirokining yakuniy nuqtasi sifatida emas, balki uning shakli o‘zgaradigan bosqich sifatida ko‘rish mumkin. AQSh bevosita harbiy ishtirokini kamaytirgan holda Bag‘doddagi siyosiy va xavfsizlik ta’sirini saqlab qolishga intiladi. Iroq hukumati esa davlatning qurolli kuch ustidan monopoliyasini ta’minlash, Eron bilan bog‘liq guruhlarni nazorat qilish va IShIDning qayta kuchayishiga yo‘l qo‘ymaslik kabi murakkab vazifalarni bir vaqtning o‘zida hal qilishi kerak bo‘ladi.
Bundan tashqari, Tehron ham AQSh qo‘shinlarining chiqib ketishidan keyin Iroqdagi siyosiy va qurolli tuzilmalar orqali o‘z ta’sirini saqlab qolishga intiladi. Shu jihatdan Iroq Vashington va Tehron o‘rtasidagi raqobatning yangi bosqichiga kirib bormoqda.
Demak, endi asosiy savol “AQSh Iroqdan ketadimi?” emas, balki “AQSh ketganidan keyin Iroqda qurolli kuch ustidan haqiqiy nazorat kimning qo‘lida bo‘ladi?” degan savoldir. Aynan shu masala mamlakatdagi yangi siyosiy va xavfsizlik muvozanatini belgilaydi.
Strategic Focus: Middle East and North Africa
Forwarded fromStrategic Focus: Middle East and North Africa
4
2September 22, 2026 1K 3
