مهرداد ایرانمهر
بند پایانی ستون چهارم کتیبۀ بیستون:
«داریوش شاه گوید به خواست اهورامزدا ایـن است نوشتهای که من کردم. افزون بر این، به (خط) ایرییَ، هم بر روی پوست و هم بر روی چرم نوشته شد...
چه خطی بر پوست و چرم نوشته میشود؟ خطی که بر پوست جانور (چرم) و گیاه (کاغذ) نوشته میشده، خط کتابی بوده است.
خط میخی هم که برای نوشتن بر کتیبه و الواح گلین به کار میرفته، همان خط کتیبهای است.
خط کتابی، در بیستون با نام «ایرییَ» و متعلق به کل فلات ایران خوانده شده است. یعنی همان سرزمین میانی یا سرزمین چرخ خورشید (خونیرث).
خط کتابی که انحنا داشت، تکوین یافت و به اشکال پهلوی اشکانی و ساسانی و سپس فارسی در آمد.
مادها بر خلاف هخامنشیان، کتیبهنویس نبودند و از همان خط نیای کتابی بهره میبردند. هخامنشیان نیز پس از یکپارچه کردن قلمرو میانی، فرمانهای حکومتی را برای آگاهی ملل تابع، به شکل میخی بر کتیبهها نقش کردند. وگرنه نامهها و اسناد اداری بر پوست و کاغذ و به خط کتابی نگاشته میشد.
در گذر زمان، آن اسناد از میان رفت و برای مثال الواح گلین تخت جمشید که به میخی نگاشته شده، بر جای ماند.
✍
