معرفی بولتن خبری علمی پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی
شماره دوم- ویژه روز ملی خلیج فارس
---
این شماره از بولتن، مجموعهای از دستاوردهای پژوهشی و یافتههای میدانی پژوهشگران درباره خلیج فارس را در بر دارد و تصویری جامع از وضعیت کنونی این آبراه حیاتی، چالشهای زیستمحیطی و افقهای پیشِ رو ارائه میدهد.
---
حوزه آلودگیها و تهدیدات زیستمحیطی
- میکروپلاستیکها در ریشههای مانگروهای ایران – ارزیابی آلودگی در هشت سایت مانگرویی از گواتر تا ملگنزه؛ بیشترین آلودگی در نایبند و کمترین در گابریک ثبت شده است.
- زبالههای قلیان در خلیج فارس – برای نخستین بار نشان داده شده که شیرابه حاصل از زبالههای تنباکوی قلیان (به ویژه نوع میوهای) حاوی PAHs است و در بافت حلزون دریایی پروتئیا پروتئی تجمع مییابد.
- فلزات سنگین در رسوبات مانگروهای بوشهر – غلظت بیشتر فلزات پایین و خطر اکولوژیکی در سطح «کم» ارزیابی شده، اما نیکل در برخی نقاط از حد آستانه فراتر رفته است.
- ذرات معلق در آب خلیج فارس – غلظت فلزات سنگین مانند سرب و روی در ذرات معلق تا ۱۰۰۰ برابر غنیشدگی نسبت به پوسته قارهای است.
- آلودگی میکروبی و شیمیایی سواحل شمالی خلیج فارس – آلودگی مدفوعی ناشی از فاضلاب تصفیهنشده در برخی نقاط (مانند پارک سیادت بوشهر) بیش از دو برابر حد مجاز است.
- میکروپلاستیکها و فلزات سنگین در سواحل – مطالعه مروری که نشان میدهد این دو آلاینده با اثر همافزایی باعث افزایش سمیت ترکیبی میشوند.
---
اکوسیستمهای حساس و تغییرات اقلیمی
- مرگ خاموش مانگروهای دیر – احداث جاده و پل غیراستاندارد، مسیر آب شیرین فصلی را مسدود کرده و باعث مرگ ۴۴ درصد از درختان مانگرو شده است.
- مرجانهای خلیج فارس در میانۀ سناریوهای اقلیمی – پیشبینی پراکنش مرجانها تا سال ۲۱۰۰؛ سناریوی میانی (SSP3) بیشترین فرصت را برای ماندگاری فراهم میکند.
- آینده علفهای دریایی خلیج فارس – در بدبینانهترین سناریو، علفهای دریایی با کاهش ۹۷ درصدی مساحت مواجه شده و تقریباً محو میشوند.
---
فرآیندهای فیزیکی و اقیانوسشناسی
- تهدید سونامی در خلیج فارس – گسل کازرون در صورت حرکت از نوع «راندگی» میتواند امواجی تا ارتفاع ۳ متر ایجاد کند.
- تبادل آب خلیج فارس و دریای عمان – زمان جابهجایی آبهای عمقی حدود ۱٫۸ سال برآورد شده و الگوی لایهبندی فصلی ترسیم شده است.
- تاریخ رسوبات خلیج فارس – پدیده کماکسیژنی حداقل ۶۵۰۰ سال سابقه دارد، اما سرعت کاهش اکسیژن در دهههای اخیر به شدت افزایش یافته است.
- کربن دیاکسید در خلیج فارس – ۸۵ درصد از سطح خلیج فارس در تابستان به عنوان «چاه» کربن عمل میکند و سالانه ۳۱ میلیون تن کلسیم کربنات در بستر رسوب میشود.
---
تنوع زیستی و شاخصهای سلامت بستر
- نماتدهای آزادزی در تنگه هرمز – نخستین مطالعه سیستماتیک؛ این موجودات به عنوان «سنجههای زنده» برای پایش سلامت بستر معرفی شدهاند.
- رازهای فیتوپلانکتون در خلیج فارس – تفاوت اساسی در الگوی فصلی دو جزیره: در خارک، سیانوباکتریها در تابستان حاکماند و در قشم، دیاتومهها در زمستان به اوج میرسند.
- زئوپلانکتونهای تنگه هرمز – در بهار، فیلترخوران کوچک جایگزین شکارچیان کمینکننده میشوند که میتواند کل زنجیره غذایی را تحت تأثیر قرار دهد.
---
مدیریت و برنامهریزی ساحلی
- نقشهای برای نجات مرجانهای کیش – استفاده از منطق فازی برای مکانیابی بهینه صخرههای مصنوعی؛ آبهای جنوب شرقی کیش بهترین گزینه شناسایی شدهاند.
- دانش شهروندی دریایی – معرفی رویکرد مشارکت عمومی در پژوهشهای دریایی و نمونههایی از پروژههای مشارکتی.
@MarineScience
June 29, 2026 256 4
