وقتی از هوش مصنوعی «بیفکر» استفاده میکنی، مغزت چی از دست میده؟خیلی از دانشجوها این روزها بهجای فکر کردن روی یک سوال سخت، مستقیم متنش رو توی ChatGPT یا ابزارهای مشابه پیست میکنن و جواب آماده میگیرن. یک پژوهش تازه که توی ژورنال Scientific Reports منتشر شده، دقیقاً همین عادت رو زیر ذرهبین برده و نشون داده این کار چه بلایی سر توانایی یادگیری مستقل دانشجوها میاره.
دو پژوهشگر از دانشگاه Zhoukou Normal در چین، ۴۸۷ دانشجوی مقطع کارشناسی از چهار دانشگاه رو بررسی کردن. اونا یک مفهوم به اسم «استفاده بیفکر از هوش مصنوعی» تعریف کردن؛ یعنی وقتی کسی خروجی هوش مصنوعی رو بدون بررسی، تایید، یا فهم عمیق، همونجوری قبول میکنه و استفاده میکنه.
از دانشجوها خواستن به یکسری گویه پاسخ بدن، مثلاً اینکه چقدر تکالیفشون رو مستقیم توی هوش مصنوعی کپی میکنن، یا چقدر فکر میکنن هوش مصنوعی توی حل مسئله از خودشون تواناتره. در کنارش، سه چیز دیگه رو هم اندازه گرفتن: باور دانشجو به تواناییهای خودش (خودکارآمدی)، انگیزه یادگیری، و توانایی «یادگیری خودراهبر» یعنی اینکه دانشجو چقدر میتونه خودش هدفگذاری کنه، پیشرفتش رو بسنجه و استراتژی مطالعهش رو مدیریت کنه.
نتیجه تحلیلهای آماری یک الگوی زنجیرهای رو نشون داد:استفاده بیفکر از هوش مصنوعی : دانشجو فرصت دستوپنجه نرمکردن با مسئله سخت رو از دست میده : باور به تواناییهای خودش (خودکارآمدی) کم میشه : انگیزهش برای یادگیری افت میکنه : در نهایت تواناییش برای یادگیری خودراهبر ضعیفتر میشه و بیشتر به ابزار وابسته میشه تا به خودش.
یعنی مشکل فقط «تنبلی» نیست؛ وقتی آدم چالش رو دور میزنه، اون تجربهی موفق شدن با تلاش خودش رو هم از دست میده، و دقیقاً همون تجربهست که اعتمادبهنفس علمی میسازه.
یک تفاوت جالب بین دخترها و پسرها:
پژوهشگرها فرق بین دانشجوهای دختر و پسر رو هم بررسی کردن و به یه نکته جالب رسیدن:
توی پسرها، استفاده بیفکر بیشتر به افت انگیزه یادگیری آسیب میزنه. توضیحشون اینه که پسرها بیشتر هوش مصنوعی رو ابزار سرعت و کارایی میبینن، پس جواب آماده خیلی زود جای انگیزه درونیشون رو میگیره.
توی دخترها، بیشترین آسیب به خودکارآمدی و توانایی یادگیری خودراهبر میخوره. چون طبق گفته پژوهشگرها، دخترها معمولاً توی درس خوندن سنتی از روشهای تاملی و ارزیابیمحورتر استفاده میکنن؛ وقتی این مسیر رو با کپی کردن جواب دور میزنن، همون تجربههای «موفقیت با تلاش» رو که اعتمادبهنفسشون رو میساخته از دست میدن.
محدودیتهای پژوهشاین مطالعه مقطعی بوده، یعنی همه دادهها فقط یکبار و در یک زمان جمعآوری شده، پس نمیشه با قطعیت گفت رابطه علّی است؛ ممکنه دانشجوهایی که از قبل خودکارآمدی پایینی داشتن، بیشتر سراغ استفاده بیفکر از هوش مصنوعی رفته باشن. همچنین نمونه فقط از یک استان چین بوده و حدود ۸۰٪ شرکتکنندهها دختر بودن، پس تعمیم نتایج به همهجا هنوز زوده.
