خیلی از مفاهیم نزد عموم مردم جامعه به اشتباه فهم شدهاند و از جملهی این مفاهیم، مفهوم «ایدئولوژی» است که میتوان در لغت آن را معادل جهانبینی (با اندکی تسامح) دانست.
ایدئولوژی که یک واژهی فرنگی است (و با تلفظ فرانسهاش نزد ایرانیان مصطلح شده است) در تعریف یعنی «علم شناخت ایدهها» و چنانچه بخواهیم که این تعریف را بسط داده و آن را به توضیح مبدل کنیم، خواهیم گفت:
ایدئولوژی یعنی «اندیشه بهمثابه نقشهی راه» و یا «اندیشه بهمثابه راهنمای عمل» که تمامی اینها، مقولاتی مبارک و سازنده هستند اما همانطور که دوباره گفته شد این مفهوم نزد عموم مردم به اشتباه با تمامیت خواهی یا جزماندیشی مترادف گرفته شده و در این فضا کژفهمیهای بسیاری رخ داده و هر وقت در محفلی صحبتی در باب ایدئولوژی میشود، افراد کمتر مطلع گمان میکنند که در حال گفتگو کردن در رابطه با ایدههای خطرناک عرصهی سیاست مثل فاشیسم، نازیسم یا غیره هستیم که البته لازم است همگان در تغییر این طرز تلقی کوشا باشیم.
ایدئولوژی فضایی فکری و عملی (نظری و اجرایی) است که فرمول آن بدین شرح است:
ایدئولوژی = ارزشها + اصول + رویهها.
چنانچه بخواهیم که این سه بخش را [که یک مورد آن نظری (تئوریک) است، یعنی ارزشها؛ و دو مورد دیگر آن عملی (پراکتیک) هستند، یعنی اصول و رویهها] در یک شِمای هندسی به نمایش درآوریم، آنگاه آن یک هرم خواهد بود که نوک آن ارزشهاست، در وسط اصول را داشته و در قاعدهی هرم با رویهها روبرو هستیم.
[از باب دوم کتاب کار دل: قوانین گفتمانهای تأثیرگذار]
- دی داد
پانوشت: این صورتبندی کاربردی دِیداد از مفهوم ایدئولوژی است و از این جهت بهشکل ماکس وبری مفهوم نزدیک است و نه شکل مارکسیاش که ایدئولوژی را فریب دوران و یا سازهای در جهت توجیهگری وضع موجود توسط طبقهی حاکم سیاسی-اقتصادی میداند.
___
تکمله:
اگرچه بدون ایدئولوژی نمیتوان که یک زندگی انسانی داشت؛ اما زندگی انسان از ایدئولوژی مهمتر است... {خیلی مهمتر}
🌻💛🌻
منبع: از "دفتر ششم" گزینگویههای دی داد.
___
@DaydaadDotCom
September 3, 2026 36 1
