ادامه پست بالا
مقاله دوم، از Gregor Schoeler، درباره کتاب المغازی موسی بن عقبه است و میکوشد اطلاعات تازهای درباره این اثر بسیار کهن سیرهای عرضه کند. مقاله سوم، نوشته Maribel Fierro، انتقال حدیث در اندلس و رابطه میان عناصر محلی و شبکه جهانی حدیث را بررسی میکند. دو مقاله بعدی بیشتر قرآنیاند: Fred Leemhuis نسخهای غیرمعمول از قرآن در کتابخانه دانشگاه Groningen را مطالعه میکند و Claude Gilliot به مجموعههای عربی قرائت/lectionary مکه میپردازد.
در نتیجه «تولید» در این کتاب فقط به معنای تألیف کتاب نیست؛ بحث بر سر این است که متن اسلامی چگونه از مواد پیشین ساخته میشود و چه ردپاهایی از مراحل قبلی تولید متن در نسخه نهایی باقی مانده است.
۲. انتقال: از واقعه تاریخی تا روایت مکتوب
بخش دوم پنج تحقیق دارد و مستقیماً با مسئله انتقال اخبار تاریخی مرتبط است.
مقاله Andreas Görke با عنوان Prospects and Limits in the Study of the Historical Muhammad از عنوانش هم روشن است: امکانات و محدودیتهای بازسازی «محمد تاریخی» را بررسی میکند. اینجا مسئله مهم آن است که نه میتوان منابع اسلامی متأخرتر را بدون نقد تاریخی پذیرفت و نه لزوماً باید آنها را یکسره کنار گذاشت. همین فضای میانه، از مشخصههای مکتب پژوهشی مرتبط با موتسکی است.
پس از آن Jens Scheiner فتح دمشق را بر اساس کهنترین منابع تاریخپذیر بررسی میکند؛ یعنی یک واقعه مشخص تاریخی به آزمایشگاهی برای سنجش نحوه شکلگیری گزارشهای فتوحات تبدیل میشود.
Michael Lecker نیز روایت قتل تاجر یهودی Ibn Sunayna را بررسی کرده و آن را نمونهای از انتقال یک گزارش خانوادگی اصیل تلقی میکند. سپس Maher Jarrar به ابن ابییحیی، اخباری بحثبرانگیز مدینه در قرن دوم هجری، میپردازد. مقاله آخر این بخش از Gerard Wiegers درباره انتقال پیشگوییهای Jean de Roquetaillade در میان مسلمانان اسپانیای مسیحی قرون میانه و اوایل دوره جدید است.
بنابراین این بخش نشان میدهد که «انتقال» فقط انتقال حدیث با سند نیست؛ خبر تاریخی، حافظه خانوادگی، سیره، اخبار فتوحات و حتی متون مسیحی که وارد محیط اسلامی شدهاند همگی میتوانند موضوع تاریخ انتقال متن باشند.
۳. تفسیر؛ متن ثابت، معناهای متغیر
بخش سوم چهار مقاله دارد. یکی از جذابترین آنها مقاله Uri Rubin درباره آیات 10ـ11 سوره دخان است:
“A day when heaven shall bring a manifest smoke” (Q. 44:10–11)
روبین تفسیر این آیات را در قرآن و سنت تفسیری بعدی مقایسه میکند و از خلال تحول تفسیر آیات، به تحول تصویر پیامبر در سنت پساقرآنی توجه میکند.
مقاله بعدی درباره تفسیر ضحاک بن مزاحم و داستان نام مورچه و دعوت به جنگ مقدس است. این مقاله از جهت تاریخ تفاسیر نخستین قرآن اهمیت دارد.
اما دو مقاله دیگر ما را ناگهان وارد جهان جدید میکنند. Joas Wagemakers بحث جالبی درباره مفهوم «جهل» در یک منازعه جهادی ـ سلفی پیرامون تکفیر دارد؛ یعنی اینکه آیا جهل میتواند مانع حکم تکفیر باشد. Herbert Berg نیز نحوه بازخوانی شخصیت محمد و قرآن در اندیشه Elijah Muhammad را بررسی میکند.
این تغییر دوره تاریخی عمدی است: ویراستاران میخواهند نشان دهند تاریخ متن با تولید آن پایان نمییابد. یک آیه یا حدیث ممکن است هزار سال بعد در محیطی کاملاً متفاوت، معنایی تازه پیدا کند.
۴. دریافت و کاربرد اجتماعی قرآن و حدیث
بخش پایانی شاید برای متخصص تاریخ حدیث کلاسیک کمتر از دو بخش نخست جذاب باشد، اما برای فهم نظریه کلی کتاب ضروری است.
پنج مقاله درباره این موضوعات آمده است: حقوق بشر در گفتمان اسلامی جدید؛ سیاسیشدن علم جرح و تعدیل نزد ربیع بن هادی المدخلی و منازعه بر سر مرجعیت دینی؛ رابطه جوانان مسلمان هلند با قرآن؛ پیروی از منهج سلفی در محیطهای اینترنتی؛ و سرانجام تحلیل حدیث مشهور درباره بیشتر بودن زنان در میان اهل دوزخ.
اینجا دیگر سؤال این نیست که «این حدیث چه زمانی پدید آمده؟» بلکه سؤال میشود:
یک حدیث یا آیه امروز چگونه فهمیده میشود؟ چه کسی حق تفسیر آن را دارد؟ چگونه وارد نزاع سیاسی یا هویتی میشود؟ و رسانه جدید، مهاجرت و زندگی در غرب چه تغییری در رابطه مسلمان با متن ایجاد میکند؟
و این همان «Dynamics» موجود در عنوان کتاب است
ادامه در پست بعدی: 👇👇
https://t.me/UT_Central_Library
Telegram
کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
وب سايت کتابخانه مرکزی:
Library.ut.ac.ir
آدرس:
خیابان انقلاب، خیابان ۱۶ آذر، داخل پردیس مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تامین منابع علمی.
September 2, 2026 433 3
