✳️ سرمایه اجتماعی دیجیتال در خدمت علم: چگونه شبکههای اجتماعی آکادمیک به موتور کشف و اشتراک دانش تبدیل میشوند؟
در پژوهشی با رویکردی دادهمحور، نقش شبکههای اجتماعی آکادمیک نظیر ResearchGate ،Google Scholar و Academia.edu در تقویت تعاملات علمی و تبادل دانش میان اعضای هیئت علمی دانشگاههای اردن بررسی شده است.
یافتهها نشان میدهد که «سرمایه اجتماعی» مهمترین عامل مؤثر بر میزان مشارکت پژوهشگران در این شبکههاست و کیفیت روابط انسانی در فضای دیجیتال، بیش از صرف حضور در پلتفرمها اهمیت دارد.
نتایج مطالعه بر اساس دادههای ۲۰۰ عضو هیئت علمی نشان داد که پیوندهای اجتماعی مثبت، اعتماد، احساس تعلق، زبان مشترک، چشمانداز مشترک و اصل عمل متقابل، همگی به افزایش مشارکت دانشگاهیان در شبکههای علمی منجر میشوند.
در میان این عوامل، «چشمانداز مشترک» قویترین اثر را بر مشارکت کاربران داشت و توانست حدود ۱۹ درصد از تغییرات میزان مشارکت را تبیین کند.
همچنین مشخص شد که اعتماد و روابط مبتنی بر همکاری، انگیزه حضور فعال پژوهشگران در این فضاها را تقویت میکند.
پژوهش نشان داد که مشارکت فعال در شبکههای علمی، اشتراک دانش را به شکل معناداری افزایش میدهد و پژوهشگران را به انتقال تجربهها و منابع علمی ترغیب میکند.
از سوی دیگر، مشارکت بیشتر به کشف دانش جدید نیز منجر میشود؛ بهطوریکه نزدیک به یکچهارم تغییرات مربوط به کشف دانش از طریق میزان مشارکت کاربران قابل تبیین بود.
نتایج مقایسهای نشان داد که استادان رشتههای علوم، فناوری و مهندسی بیشتر از این شبکهها برای یافتن دانش و همکاریهای پژوهشی بهره میگیرند، در حالی که پژوهشگران علوم انسانی و اجتماعی از آنها بیشتر برای شبکهسازی حرفهای و انتشار آثار استفاده میکنند.
نویسندگان تأکید میکنند که دانشگاهها باید آموزشهای هدفمند برای استفاده اثربخش از این پلتفرمها ارائه دهند و راهبردهای متفاوتی متناسب با رشتههای علمی طراحی کنند.
همچنین پیشنهاد شده است که مشارکت علمی در شبکههای دانشگاهی در سیاستهای توسعه پژوهش و حتی نظامهای ارتقا و ارزیابی دانشگاهی مورد توجه قرار گیرد.
این مقاله تصویری روشن از آینده «دانشورزی شبکهای» ارائه میدهد؛ آیندهای که در آن، کیفیت ارتباطات انسانی و سرمایه اجتماعی دیجیتال، به اندازه تولید دانش اهمیت خواهد داشت.
در مجموع، پژوهش حاضر نشان میدهد که شبکههای اجتماعی دانشگاهی تنها ابزارهای اطلاعرسانی نیستند، بلکه زیستبومهایی برای خلق، کشف و بهاشتراکگذاری دانش در آموزش عالی به شمار میآیند.
Al-Okaily, M., Alqudah, H., Alshurideh, M., Al Kurdi, B., & colleagues. (2026). The role of social capital in enhancing engagement, knowledge discovery, and knowledge sharing through academic social networking sites in Jordanian universities. Education and Information Technologies. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s10639-026-14004-1
https://t.me/UT_Central_Library
