14 مرداد سالروز درگذشت قمرالملوک وزیری بانوی بخشنده و دست و دلبازِ موسیقی ایران
قمرخانم سید حسینخان (تولد ۱۲۸۴ – درگذشت ۱۴ مرداد ۱۳۳۸) مشهور به قمرالملوک وزیری، خوانندهٔ موسیقی سنتی ایران و از پیشگامان حضور زنان در عرصهٔ موسیقی حرفهای ایران بود. محل تولد وی تاکستان یا محلهٔ سنگلج ذکر شده است. پدرش چهار ماه پیش از تولد قمر درگذشت. مادرش وقتی قمر هجدهماهه بود بر اثر حصبه درگذشت.
نزد مادربزرگش خیرالنساء، که روضهخوان حرم زنانهٔ ناصرالدینشاه بود و شاه به او لقب افتخارالذاکرین داده بود؛ بزرگ شد. قمر به همراه مادربزرگش به مجالس روضهخوانی خصوصی زنان دربار میرفت و گاهی هم به همخوانی با او میپرداخت. وقتی صدور شناسنامه در ایران آغاز شد؛ با موافقت علینقی وزیری نام خانوادگی «وزیریزاده» را برای خود انتخاب کرد.
آشنایی قمر با موسیقی و اهالی موسیقی از سنین کودکی شروع شد. در نوجوانی برای آموزش موسیقی نزد مرتضی نیداوود رفت. در مدتی کوتاه پیشرفت بسیاری کرد تا جایی که نیداوود به او در مجالس خصوصی فرصت خوانندگی داد. اولین اجرای قمر در یک محفل خصوصی بود که مورد استقبال گرم حضار قرار گرفت. صاحبخانه به وی یک گردنبند و یک قطعه جواهر هدیه داد.
قمر اولین خوانندهٔ زن در ایران دانسته میشود که بدون حجاب روی صحنه رفت. نخستین کنسرت خود را در سال ۱۳۰۳ (زمان احمدشاه) در گِراند هتل برگزار کرد. بلیت این کنسرت به سرعت فروش رفت. حدود ۶۰۰ نفر بلیت با شمارهٔ صندلی داشتند و عدهٔ بسیاری هم در گوشه و کنار سالن نشستند یا ایستاندند. بلیطهای این کنسرت در بازار سیاه تا ۴۰ تومان هم فروش رفت. (حقوق یک کارمند عالیرتبه در آن زمان ماهانه حدود ۶۰ تومان بود) کار قمر، خشم مذهبیون را برانگیخت و عدهای قصد کشتنش را داشتند. به محض خروج از سالن، چند مأمور او را دستگیر کردند. روز بعد، نظمیه از او تعهد گرفت که بیحجاب کنسرت ندهد.
روز ۱۴ اردیبهشت ۱۳۱۹ که رادیو با حضور محمدرضا پهلوی (ولیعهد وقت) افتتاح شد، قمرالملوک به همراه اعضای کنسرت به اجرای برنامه پرداخت.
قمر به شهرت رسید و درآمد زیادی داشت؛ اما بیشتر درآمد کنسرت را به امور خیریه اختصاص میداد یا به دیگران پیشکش میکرد. در سال ۱۳۰۹ در مشهد کنسرت داد و عواید آن را صرف آرامگاه فردوسی کرد. وقتی والی خراسان سلطانحسین میرزا نیرالدوله چند گلدان نقره به قمر هدیه کرد، آنها را به عارف قزوینی پیشکش نمود؛ با اینکه عارف مورد غضب نیرالدوله و رضاشاه بود.
در سال ۱۳۰۸ به نفع شیر و خورشید سرخ کنسرت داد و عواید آن به بچههای یتیم اختصاص داده شد. در سال ۱۳۱۱ کنسرتی به نفع سیلزدگان فارس و کرمان در قزوین برگزار کرد. درآمد قمر از کنسرت دیگری که در رشت و انزلی برگزار کرد بیش از 4000 تومان بود (در آن زمان با ۱۰۰ تومان میشد خانه خرید) اما تا به تهران برسد چیزی برایش نمانده بود و همه را به زنانی که در شالیزارها کار میکردند بخشیده بود.
سه کنسرت در همدان و کرمانشاه اجرا کرد که درآمد حاصله از فروش بلیت ۲۵ هزار تومان شد. قمر این پول را هنگام بازگشت به تهران بین مستمندان و زوار بین راه تقسیم نمود و وقتی به تهران رسید آنقدر پول نداشت که کرایه خود را بپردازد.
بیژن ترقی میگوید: در دوران کودکی به همراه پدرم در سفر کوتاهی به سمت شهر ری با قمر همراه بودیم؛ قمر در میانهٔ راه درخواست میکند که ماشین نزدیک چند خانۀ خرابه متوقف شود. کودکانی از آن خانه به سمت قمر میدوند که او آنها را با نام صدا میزد و به آغوش میگرفت و سپس از وسایل سفر خود به آنها کفش و لباس نو هدیه داد. حسن علویکیا هم میگوید: قمر در میانهٔ مسیری، از دختری بیمار عیادت و به او و خانوادهاش رسیدگی میکند و تمام پولی که همراه داشت را به آنان میدهد. جواد بدیعزاده هم تعریف میکند که قمر اولین درآمدش از ضبط صفحه را به طور کامل صرف هزینههای چند طفل بیسرپرست و یتیم میکند.
قمر از بخشیدن لذت میبرد و آرامش مییافت. چه بسیار دخترانی که با کمک او به خانۀ بخت رفتند، پسرانی که با سرمایهی او موفق به ازدواج و تشکیل خانواده شدند، یتیمانی که دستان نوازشگر و مهربان قمر جای خالی مهر پدر و مادر را برای آنان پر کرد و نیازمندانی که قمر کریمانه مددرسان معاش آنان بود. قمر تا پایان عمر خود این خصلتها را حتی در «روزهای بیماری و نداری» حفظ کرد. در عرصۀ هنر نیز هرگز از موازین موسیقی فاخر خارج نشد و هیچگاه به ورطۀ ابتذال موسیقی مطربی در نغلتید.
قمر سرپرستی چندین خانواده را به عهده گرفته بود و چند فرزندخوانده داشت. در سال ۱۳۳۸ در شمیران درگذشت و پیکرش در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شد.
یک آواز با صدای قمر را در لینک زیر ملاحظه فرمایید:
https://t.me/ShekarestaneParsi/830
🌺🌺🌺🌺
🙏«شکرستان» را با فوروارد پستها به همراه لینک، به دوستانتان معرفی فرمایید.
آیدی مدیر کانال @abbasi2153
🐝🌹🐝🌷🐝🌹🐝
14
4August 6, 2026 204 1
