انجمن علمی دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی ایران

دیازپام یک بنزودیازپین با اثرات:
ضدتشنج
ضداضطراب
آرامبخش
شل‌ کننده عضلانی
است که در محیط اورژانس، مهم‌ترین کاربردهای آن:
قطع تشنج
درمان اولیه برخی موارد استاتوس اپی‌لپتیکوس
کنترل اسپاسم عضلانی شدید
برخی حالات اضطراب و آژیتاسیون، بر اساس شرایط بیمار
است.
نکته: در بیمار دچار تشنج فعال، بنزودیازپین‌ها معمولاً جزو درمان‌های خط اول هستند اما اگر تشنج ادامه پیدا کند، نباید پشت سر هم فقط بنزودیازپین بدهیم و درمان مرحله بعد را به تأخیر بیندازیم.

دیازپام به گیرنده گابا در سیستم عصبی مرکزی متصل میشود.
گابا مهم‌ترین انتقال‌دهنده عصبی مهاری مغز است.
ورود یون کلر به نورون افزایش میابد، نورون هیپرپلاریزه میشود و تحریک‌ پذیری نورون کاهش پیدا میکند.

تشنج فعال و استاتوس اپی‌لپتیکوس
اسپاسم عضلانی شدید
سندرم ترک الکل
اضطراب شدید در شرایط منتخب
آرامبخشی در برخی اقدامات

تشنج و استاتوس اپی‌لپتیکوس
در بزرگسالان:
۵ تا ۱۰ میلی‌ گرم IV آهسته
در صورت ادامه تشنج، بر اساس شرایط بیمار و پروتکل ممکن است تکرار شود.
دوز دقیق باید بر اساس سن، وزن، وضعیت تنفسی و داروهای همزمان تعیین شود.
کودکان
دوز معمول بر اساس وزن محاسبه میشود و بسته به مسیر تجویز و پروتکل متفاوت است.

دیازپام را میتوان از مسیرهای مختلف تجویز کرد:
وریدی
رکتال
خوراکی
در برخی فرآورده‌ها تزریق عضلانی
اما در تشنج فعال، مسیر وریدی در صورت دسترسی مناسب میتواند اثر سریع ایجاد کند.
نکته: تزریق عضلانی دیازپام برای کنترل سریع تشنج معمولا گزینه ایده‌ آلی نیست، زیرا جذب آن میتواند غیرقابل‌ پیش‌ بینی باشد.

تعداد تنفس
سطح اکسیژن
فشارخون
ضربان قلب
سطح هوشیاری
نوارقلب در بیماران پرخطر
و مهم‌تر از همه راه هوایی
چون بزرگ‌ترین خطر بالینی بنزودیازپین‌ها، به‌خصوص همراه با داروهای تضعیف‌ کننده سیستم عصبی مرکزی، دپرسیون تنفسی است.
پس هنگام تزریق باید:
اکسیژن
ساکشن
آمبوبگ
تجهیزات مدیریت راه هوایی
در دسترس باشند.

خواب‌ آلودگی
گیجی
اختلال هماهنگی حرکتی
ضعف عضلانی
دپرسیون تنفسی
آپنه
افت فشارخون
کاهش سطح هوشیاری
آسپیراسیون
خطر در ترکیب با اپیوئیدها بسیار بیشتر میشود.

احتیاط جدی در:
نارسایی تنفسی
آپنه خواب
بیماری شدید کبدی
سالمندان
ضعف عضلانی شدید
مصرف همزمان داروهای تضعیف‌ کننده سیستم عصبی مرکزی

اپیوئیدها
دیازپام + مورفین، فنتانیل، سایر اپیوئیدها:
دپرسیون بیشتر سیستم عصبی مرکزی
افزایش خطر دپرسیون تنفسی و مرگ
این یکی از مهمترین تداخلاتی است که باید در ترالی به خاطر سپرد.
الکل
الکل نیز اثر تضعیف‌ کننده سیستم عصبی مرکزی را افزایش میدهد.

در تشنج، دیازپام را فقط برای متوقف کردن حرکات تشنجی نمیدهیم هدف، متوقف کردن فعالیت الکتریکی تشنجی مغز است.
اگر تشنج ظاهراً متوقف شد اما بیمار همچنان هوشیار نمیشود، باید به فکر استاتوس غیرتشنجی بود.

فنی‌توئین یک داروی ضدتشنج است که عمدتاً با مهار کانال‌های سدیمی وابسته به ولتاژ، از تکرار سریع و مداوم پتانسیل‌های عمل نورونی جلوگیری میکند.
در اورژانس، مهمترین کاربرد آن کنترل تشنج و به‌ خصوص درمان مرحله دوم استاتوس اپی‌لپتیکوس است.
اما یک نکته مهم:
فنی‌توئین برای قطع فوری تشنج، داروی خط اول نیست. در استاتوس اپی‌لپتیکوس ابتدا بنزودیازپین مناسب تجویز میشود فنی‌توئین یا فس‌فنی‌توئین در ادامه برای جلوگیری از تداوم یا عود تشنج استفاده میشود.

فنی‌توئین کانال‌های سدیمی وابسته به ولتاژ را در حالت غیرفعال پایدار میکند.
وقتی نورون به‌طور مکرر شلیک میکند فعال‌ شدن کانال‌های سدیمی افزایش پیدا میکند. فنی‌توئین بازیابی کانال‌های سدیمی را کند میکند پس شلیک‌های سریع و تکراری نورون کاهش پیدا میکند. به همین دلیل برای مهار فعالیت تشنجی مؤثر است، درحالی‌که روی نورون‌هایی که با فرکانس طبیعی فعالیت میکنند اثر کمتری دارد.

استاتوس اپی‌لپتیکوس
پیشگیری و درمان برخی تشنج‌های تونیک کلونیک
تشنج‌های کانونی
پیشگیری از تشنج در برخی شرایط نورولوژیک
فنی‌توئین برای ابسانس و برخی انواع میوکلونیک مناسب نیست و حتی ممکن است بعضی از این تشنج‌ها را تشدید کند.

دوز اولیه
۱۵ تا ۲۰ میلی‌ گرم بر کیلوگرم IV
در صورت نیاز، بر اساس پاسخ بیمار ممکن است دوز تکمیلی تجویز شود.
سرعت تزریق
در بزرگسالان حداکثر ۵۰ میلی‌ گرم در دقیقه
و در سالمندان یا بیماران قلبی معمولاً سرعت پایین‌تر در نظر گرفته میشود.

فقط با محلول سدیم کلراید ۰٫۹٪ رقیق شود.
فنی‌توئین تزریقی با بسیاری از محلول‌های حاوی دکستروز سازگاری مناسبی ندارد و میتواند رسوب کند.

نوار قلب مداوم
فشارخون
ضربان قلب
تعداد تنفس
سطح اکسیژن
سطح هوشیاری
چرا ECG انقدر مهم است؟
چون تزریق سریع فنی‌توئین میتواند باعث:
برادی‌ کاردی
بلوک قلبی
آریتمی
افت فشارخون شود.

حین تزریق وریدی:
افت فشارخون
برادی‌ کاردی
آریتمی
اختلال هدایت قلبی
مصرف طولانی‌ مدت:
هیپرپلازی لثه
پرمویی
آتاکسی
نیستاگموس
دوبینی
نوروپاتی محیطی
کاهش تراکم استخوان
بثورات پوستی
عارضه نادر ولی بسیار مهم:
سندروم استیون جانسون و نکرولیز اپیدرمال سمی
عوارض محل تزریق :
فنی‌توئین میتواند در صورت نشت به بافت باعث آسیب شدید شود.
یک عارضه کلاسیک آن:
سندرم دست بنفش
ممکن است در اثر نشت دارو و آسیب عروقی ایجاد شود و با:
درد
ادم
تغییر رنگ پوست
ایسکمی
آسیب بافتی
همراه باشد.
پس هر درد و تورم در محل تزریق فنی‌توئین را ساده نگیرید.

احتیاط جدی در:
برادی‌ کاردی سینوسی
بلوک سینوسی دهلیزی
بلوک AV درجه دوم یا سوم
برخی آریتمی‌ های قلبی
بیماری کبدی
همچنین در بیمارانی که داروهای متعدد دریافت میکنند، تداخلات دارویی فنی‌توئین بسیار مهم است.

فنی‌توئین یکی از داروهای معروف از نظر تداخل دارویی است.
چرا؟
چون خودش میتواند آنزیم‌ های کبدی را القا کند و متابولیسم داروهای مختلف را تغییر دهد.
از طرف دیگر، برخی داروها نیز میتوانند سطح فنی‌توئین را تغییر دهند.
مثال‌ های مهم
وارفارین
قرص‌ های ضدبارداری خوراکی
برخی آنتی‌بیوتیک‌ها
برخی داروهای ضدصرع
داروهای متعدد متابولیزه‌ شونده در کبد

به جز دوز سرعت تزریق نیز از اهمیت بالایی برخوردار است مثلا اگر بیمار نیاز به ۱۰۰۰ میلی‌ گرم فنی‌توئین داشته باشد، تزریق سریع آن میتواند باعث افت فشارخون و آریتمی خطرناک شود.