اسلام و ادیان
عبدالواحد
صبح روز سهشنبه، در رسانهٔ اجتماعی یوتیوب گشتوگذاری داشتم. در میان ویدئوهایی که مشاهده میکردم، به یک مصاحبهٔ جالب و قابل تأمل برخوردم. خانمی در یکی از بازارهای عمومی، با مردم از قشرها و سنین مختلف گفتوگو میکرد؛ از زنان و مردان گرفته تا پسران و دختران. پرسشهای او بیشتر پیرامون دین و میزان آشنایی افراد با باورها و کتاب مقدس آیین خودشان بود.
او ابتدا از هر فرد میپرسید: «دین شما چیست؟» سپس سؤال دیگری مطرح میکرد و میگفت: «آیا از کتاب دینی خود چیزی میدانید؟ آیا میتوانید بخشی از آن را برای ما بخوانید یا دستکم آیه، سوره، جمله یا عبارتی از کتاب مقدس خود را بیان کنید؟»
پاسخها بسیار قابل تأمل بود. افرادی که خود را پیرو ادیان مختلف معرفی میکردند، در بسیاری از موارد حتی قادر نبودند بخش کوتاهی از کتاب مقدس دین خویش را به یاد آورند یا عبارتی از آن را برای مصاحبهکننده بیان کنند. نامهایی مانند بایبل، تورات، انجیل و دیگر متون دینی مطرح میشد، اما بسیاری از کسانی که به این ادیان منتسب بودند، آشنایی چندانی با متن اصلی کتاب دینی خود نداشتند.
اما هنگامی که نوبت به مسلمانان میرسید، صحنه تا اندازهای متفاوت بود. بیشتر مسلمانانی که مورد پرسش قرار گرفتند، دستکم میتوانستند یک آیه، چند آیه یا سورهای از قرآن کریم را از حفظ تلاوت کنند. بعضیها سورههای کوتاه را میخواندند و برخی دیگر آیاتی را که از کودکی در مکتب، مدرسه، مسجد یا در خانواده آموخته بودند، بر زبان جاری میکردند.
این صحنه برای من بسیار جالب و در عین حال آموزنده بود. قرآن کریم تنها کتابی نیست که مسلمان آن را در قفسهٔ کتابخانه نگهداری کند؛ بلکه کتابی است که از همان دوران کودکی با زندگی مسلمان پیوند میخورد. کودک مسلمان پیش از آنکه بسیاری از مفاهیم اجتماعی و علمی را بشناسد، با «بسمالله» و آیات قرآن آشنا میشود. در نماز روزانه، در مسجد، در مکتب و مدرسه، در مراسم دینی و حتی در خانه، صدای تلاوت قرآن شنیده میشود.
از همینرو، بخشهایی از قرآن کریم در حافظه و سینهٔ مسلمانان جای میگیرد. چهبسا مسلمانی که تحصیلات عالی نداشته باشد، زبان عربی را بهخوبی نداند و حتی معنای همهٔ آیاتی را که میخواند به صورت کامل درک نکند، اما وقتی قرآن را باز میکند یا از او خواسته میشود سورهای را تلاوت کند، با احترام و علاقه آیات الهی را بر زبان میآورد.
این موضوع، از یک جهت، نشاندهندهٔ جایگاه ویژهٔ قرآن کریم در زندگی مسلمانان است. قرآن کتابی است که مسلمانان آن را میخوانند، حفظ میکنند، در نماز تلاوت میکنند و نسل به نسل به فرزندان خود آموزش میدهند. میلیونها مسلمان در سراسر جهان، از کودکان خردسال گرفته تا سالمندان، بخشهایی از قرآن را در سینه دارند و گروهی نیز تمام قرآن کریم را حفظ کردهاند.
برای من، نکتهٔ جالبتر این بود که این مصاحبه به زبان انگلیسی، یعنی یکی از زبانهای بینالمللی، انجام میشد و مخاطبان آن نیز از جامعهای با فرهنگها و پیشینههای گوناگون بودند. این مسئله نشان میداد که موضوع ارتباط انسان با دین و کتاب آسمانی، تنها مسئلهای مربوط به یک سرزمین یا یک ملت نیست؛ بلکه موضوعی جهانی است.
کتاب آسمانی زمانی در زندگی پیروانش زنده میماند که تنها در کتابخانهها نباشد، بلکه در قلبها، زبانها، خانهها و رفتارهای آنان حضور داشته باشد.
قرآن کریم چنین جایگاهی در میان مسلمانان دارد؛ کتابی که نهتنها خوانده میشود، بلکه حفظ میشود، در نماز تکرار میشود و با صدای میلیونها انسان در سراسر جهان طنینانداز است.
این همان چیزی است که در این مصاحبه برای من بسیار قابل تأمل بود؛ اینکه در میان مردمی با زبانها، فرهنگها و ملیتهای گوناگون، هنوز مسلمانانی هستند که اگر از آنان خواسته شود چیزی از کتاب آسمانی خود بخوانند، دستکم چند آیه یا یک سوره را از حفظ تلاوت میکنند.
این حضور قرآن در سینهها، در کنار حفظ و تلاوت گستردهٔ آن در میان مسلمانان، یکی از جلوههای شگفتانگیز ارتباط امت اسلامی با کتاب الهی است و انسان را بیش از پیش به اندیشیدن دربارهٔ عظمت، جایگاه و نقش قرآن کریم در زندگی مسلمانان فرا میخواند.
سهشنبه, ۲۴ شهریور ۱۴۰۵
https://t.me/ALblaghvahed
