آرشیو اینترنت؛ کتابخانهای با ۴۴ میلیون کتاب و ۸۳۵ میلیارد صفحه وب
«اینترنت آرشیو» (Internet Archive) یکی از بزرگترین طرحهای غیرانتفاعی جهان برای حفاظت و دسترسی به میراث دیجیتال است؛ نهادی که فعالیت خود را در سال ۱۹۹۶ آغاز کرد و هدف اعلامشدهاش «دسترسی همگانی به همه دانش» است. این مجموعه را بیش از همه با Wayback Machine میشناسند؛ سامانهای که نسخههای قدیمی وبسایتها را نگهداری میکند و برای پژوهشگران تاریخ معاصر و تاریخ اینترنت اهمیت ویژهای دارد.
بر اساس آخرین آمار رسمی منتشرشده از سوی این مجموعه که همچنان در منابع سال ۲۰۲۵ نیز مورد استناد قرار گرفته، ابعاد آرشیو بسیار چشمگیر است: بیش از ۸۳۵ میلیارد صفحه وب، ۴۴ میلیون کتاب و متن، ۱۵ میلیون فایل صوتی، ۱۰٫۶ میلیون ویدئو، ۴٫۸ میلیون تصویر و یک میلیون برنامه نرمافزاری. در بخش صوتی حدود ۲۵۵ هزار اجرای زنده موسیقی و در مجموعه ویدئویی حدود ۲٫۶ میلیون برنامه خبری تلویزیونی نگهداری میشود. حجم کل دادههای نگهداریشده نیز بیش از ۱۵۰ پتابایت گزارش شده است.
بخش کتاب و متن برای پژوهشگران اهمیت خاصی دارد. اینترنت آرشیو از سال ۲۰۰۵ برنامه گسترده دیجیتالسازی کتاب را آغاز کرد و در آمار منتشرشده، سرعت اسکن آن حدود ۴۴۰۰ کتاب در روز در ۲۰ مرکز در نقاط مختلف جهان اعلام شده است. بخشی از کتابها ــ بهویژه آثار خارج از محدودیتهای کپیرایت ــ آزادانه قابل مشاهده و دریافتاند، اما همه ۴۴ میلیون متن به معنای «۴۴ میلیون کتاب آزاد برای دانلود» نیست. بخشی از کتابهای جدیدتر تحت مقررات حقوق مؤلف قرار دارند و دسترسی به آنها ممکن است به شکل امانت دیجیتال یا با محدودیتهای دیگر انجام شود.
یکی از ویژگیهای مهم آرشیو، رایگان بودن استفاده عمومی از بخش بزرگی از خدمات است. ایجاد حساب کاربری نیز رایگان است و کاربران میتوانند مواد دیجیتال خود را در مجموعه بارگذاری کنند. علاوه بر مشارکت کاربران، اینترنت آرشیو با هزاران نهاد فرهنگی همکاری دارد و در برنامه Archive-It با بیش از ۱۲۰۰ کتابخانه و مؤسسه شریک برای انتخاب و حفاظت از صفحات وب همکاری کرده است.
اهمیت این مجموعه فقط در تعداد کتابها نیست. پژوهشگر میتواند در یک محیط واحد با کتاب، نسخههای دیجیتال متون قدیمی، نشریات، اسناد، تصاویر، فایلهای صوتی، فیلم، برنامههای رادیویی و تلویزیونی، نرمافزارهای قدیمی و نسخههای تاریخی وبسایتها روبهرو شود. از این جهت Internet Archive بیش از آنکه یک «کتابخانه دیجیتال» معمولی باشد، نوعی مخزن گسترده برای حافظه دیجیتال جهان است.
البته سیاست دسترسی آزاد این مجموعه در سالهای اخیر با چالشهای جدی حقوق مؤلف نیز روبهرو بوده است؛ بهخصوص شیوه امانتدهی نسخههای اسکنشده کتابهای دارای کپیرایت محل مناقشه با ناشران بوده و احکام قضایی باعث محدودتر شدن دسترسی به بخشی از کتابهای جدید شده است. بنابراین باید میان رایگان بودن خود پایگاه و آزاد بودن حقوقی همه منابع موجود در آن تفاوت گذاشت.
در مجموع، با ۴۴ میلیون کتاب و متن و صدها میلیارد نسخه ذخیرهشده از صفحات وب، اینترنت آرشیو یکی از مهمترین زیرساختهای جهان برای پژوهش تاریخی، کتابشناسی و حفاظت از میراث دیجیتال به شمار میرود؛ خصوصاً برای پژوهشگرانی که به دنبال کتابهای قدیمی، منابع کمیاب یا نسخههای حذفشده و قدیمی وبسایتها هستند.
ورود به Internet Archive
https://t.me/UT_Central_Library
September 4, 2026 1.1K 28
