فنیتوئین یک داروی ضدتشنج است که عمدتاً با مهار کانالهای سدیمی وابسته به ولتاژ، از تکرار سریع و مداوم پتانسیلهای عمل نورونی جلوگیری میکند.مکانیسم اثر
در اورژانس، مهمترین کاربرد آن کنترل تشنج و به خصوص درمان مرحله دوم استاتوس اپیلپتیکوس است.
اما یک نکته مهم:
فنیتوئین برای قطع فوری تشنج، داروی خط اول نیست. در استاتوس اپیلپتیکوس ابتدا بنزودیازپین مناسب تجویز میشود فنیتوئین یا فسفنیتوئین در ادامه برای جلوگیری از تداوم یا عود تشنج استفاده میشود.
فنیتوئین کانالهای سدیمی وابسته به ولتاژ را در حالت غیرفعال پایدار میکند.اندیکاسیون های مهم
وقتی نورون بهطور مکرر شلیک میکند فعال شدن کانالهای سدیمی افزایش پیدا میکند. فنیتوئین بازیابی کانالهای سدیمی را کند میکند پس شلیکهای سریع و تکراری نورون کاهش پیدا میکند. به همین دلیل برای مهار فعالیت تشنجی مؤثر است، درحالیکه روی نورونهایی که با فرکانس طبیعی فعالیت میکنند اثر کمتری دارد.
استاتوس اپیلپتیکوسدوز اورژانسی
پیشگیری و درمان برخی تشنجهای تونیک کلونیک
تشنجهای کانونی
پیشگیری از تشنج در برخی شرایط نورولوژیک
فنیتوئین برای ابسانس و برخی انواع میوکلونیک مناسب نیست و حتی ممکن است بعضی از این تشنجها را تشدید کند.
دوز اولیهنحوه تجویز
۱۵ تا ۲۰ میلی گرم بر کیلوگرم IV
در صورت نیاز، بر اساس پاسخ بیمار ممکن است دوز تکمیلی تجویز شود.
سرعت تزریق
در بزرگسالان حداکثر ۵۰ میلی گرم در دقیقه
و در سالمندان یا بیماران قلبی معمولاً سرعت پایینتر در نظر گرفته میشود.
فقط با محلول سدیم کلراید ۰٫۹٪ رقیق شود.
فنیتوئین تزریقی با بسیاری از محلولهای حاوی دکستروز سازگاری مناسبی ندارد و میتواند رسوب کند.
مانیتورینگ پرستاری
نوار قلب مداومعوارض مهم
فشارخون
ضربان قلب
تعداد تنفس
سطح اکسیژن
سطح هوشیاری
چرا ECG انقدر مهم است؟
چون تزریق سریع فنیتوئین میتواند باعث:
برادی کاردی
بلوک قلبی
آریتمی
افت فشارخون شود.
حین تزریق وریدی:موارد منع مصرف
افت فشارخون
برادی کاردی
آریتمی
اختلال هدایت قلبی
مصرف طولانی مدت:
هیپرپلازی لثه
پرمویی
آتاکسی
نیستاگموس
دوبینی
نوروپاتی محیطی
کاهش تراکم استخوان
بثورات پوستی
عارضه نادر ولی بسیار مهم:
سندروم استیون جانسون و نکرولیز اپیدرمال سمی
عوارض محل تزریق :
فنیتوئین میتواند در صورت نشت به بافت باعث آسیب شدید شود.
یک عارضه کلاسیک آن:
سندرم دست بنفش
ممکن است در اثر نشت دارو و آسیب عروقی ایجاد شود و با:
درد
ادم
تغییر رنگ پوست
ایسکمی
آسیب بافتی
همراه باشد.
پس هر درد و تورم در محل تزریق فنیتوئین را ساده نگیرید.
احتیاط جدی در:تداخلات مهم
برادی کاردی سینوسی
بلوک سینوسی دهلیزی
بلوک AV درجه دوم یا سوم
برخی آریتمی های قلبی
بیماری کبدی
همچنین در بیمارانی که داروهای متعدد دریافت میکنند، تداخلات دارویی فنیتوئین بسیار مهم است.
فنیتوئین یکی از داروهای معروف از نظر تداخل دارویی است.نکته بالینی
چرا؟
چون خودش میتواند آنزیم های کبدی را القا کند و متابولیسم داروهای مختلف را تغییر دهد.
از طرف دیگر، برخی داروها نیز میتوانند سطح فنیتوئین را تغییر دهند.
مثال های مهم
وارفارین
قرص های ضدبارداری خوراکی
برخی آنتیبیوتیکها
برخی داروهای ضدصرع
داروهای متعدد متابولیزه شونده در کبد
به جز دوز سرعت تزریق نیز از اهمیت بالایی برخوردار است مثلا اگر بیمار نیاز به ۱۰۰۰ میلی گرم فنیتوئین داشته باشد، تزریق سریع آن میتواند باعث افت فشارخون و آریتمی خطرناک شود.
خلاصه
فنیتوئین
کاربرد: تشنج های کانونی و تونیک کلونیک و درمان مرحله دوم استاتوس
مکانیسم: مهار کانال های سدیمی وابسته به ولتاژ
دوز اولیه: معمولا ۱۵ تا ۲۰ میلی گرم بر کیلوگرم
حداکثر سرعت تزریق بزرگسال: ۵۰ میلی گرم در دقیقه
خطر اصلی: تزریق سریع: آریتمی و افت فشارخون
نکته مهم: فنیتوئین را آهسته بدهید و نوار قلب بیمار را همزمان نگاه کنید.
انجمن علمی دانشجویان پرستاری ایران
@Nsa_iums
