በአለም አቀፍ የፋይናንስ ሪፖርት አቀራረብ ስታንዳርዶች (IFRS) እና በኢትዮጵያ የሂሳብ አያያዝ እና ኦዲት ቦርድ (AABE) መመሪያዎች መሰረት፣ አንድ የተሟላ የፋይናንስ መግለጫ (Complete Set of Financial Statements) ለአንባቢዎች፣ ለባለሀብቶች እና ለገቢዎች ሚኒስቴር ተቀባይነት እንዲኖረው ማሟላት ያለባቸው ዋና ዋና አካላት (Components) እና መሰረታዊ ባህሪያት/መስፈርቶች (Qualitative Characteristics & Requirements) አሉ።
1. የአንድ የተሟላ የፋይናንስ መግለጫ 5 ዋና ዋና አካላት (Components)
አንድ የፋይናንስ መግለጫ "የተሟላ ነው" ለመባል የሚከተሉትን 5 አካላት በሙሉ አዘጋጅቶ ማቅረብ አለበት፡
የፋይናንስ ቋሚ ሁኔታ/የሀብትና እዳ መግለጫ (Statement of Financial Position / Balance Sheet):
በዓመቱ መጨረሻ/በተወሰነ ቀን ላይ የነበረውን የድርጅቱን ሀብት (Assets)፣ እዳ (Liabilities) እና ካፒታል (Equity) ያሳያል።
የትርፍና ኪሳራ መግለጫ (Statement of Profit or Loss and Other Comprehensive Income):
በዓመቱ ውስጥ የተገኘውን ገቢ (Revenue) እና የወጣውን ወጪ (Expenses) በማነጻጸር የተጣራ ትርፍ ወይም ኪሳራን ያሳያል።
የካፒታል ለውጥ መግለጫ (Statement of Changes in Equity):
በዓመቱ መጀመሪያ እና መጨረሻ መካከል በባለቤቶች ካፒታል፣ በተያዘ ትርፍ (Retained Earnings) እና በሌሎች ሴቪንጎች/ሪዘርቮች ላይ የመጣውን ለውጥ ያሳያል።
የጥሬ ገንዘብ ዝውውር መግለጫ (Statement of Cash Flows):
በዓመቱ ውስጥ ጥሬ ገንዘብ ከየት ገባ? ወዴትስ ወጣ? የሚለውን ከስራ ማስሄጃ ($Operating$)፣ ከኢንቨስትመንት ($Investing$) እና ከፋይናንሲንግ/ብድር ($Financing$) አንፃር ከፍሎ ያሳያል።
የማብራሪያ ማስታወሻዎች እና የሂሳብ ፖሊሲዎች (Notes to the Financial Statements):
በቁጥር የተቀመጡትን መረጃዎች በዝርዝር የሚያብራሩ፣ ድርጅቱ የተጠቀመባቸውን የሂሳብ አያያዝ ፖሊሲዎች (Accounting Policies) እና ተጨማሪ መረጃዎችን የሚሰጡ ማስታወሻዎች ናቸው።
2. በሰነዱ አርእስት/ራስጌ ላይ መካተት ያለባቸው መረጃዎች (Header Information)
እያንዳንዱ የፋይናንስ መግለጫ ገጽ ላይ የሚከተሉት መረጃዎች በግልጽ መቀመጥ አለባቸው፡
የድርጅቱ ህጋዊ ስም (Entity Name): (ለምሳሌ፡ አቢሲንያ አጠቃላይ ንግድ ኃ/የተ/የግ/ማህበር)
የመግለጫው አይነት (Document Title): (ለምሳሌ፡ የትርፍና ኪሳራ መግለጫ)
የሚሸፍነው የጊዜ ገደብ (Reporting Period): (ለምሳሌ፡ ከሀምሌ 1/2017 እስከ ሰኔ 30/2018 ዓ.ም)
የገንዘብ አይነት (Reporting Currency): (ለምሳሌ፡ በኢትዮጵያ ብር (ETB))
የቁጥሮች ደረጃ (Level of Precision): (ለምሳሌ፡ በቅርብ ሺህ የተጠጋጋ (In Thousands) ወይም በትክክለኛ ሳንቲም)
3. መግለጫው ማሟላት ያለበት መሰረታዊ የጥራት ደረጃዎች (Fundamental Principles / Qualitative Characteristics)
የፋይናንስ መግለጫው አስተማማኝ እንዲሆን የሚከተሉትን ህጎችና ባህሪያት ማሟላት አለበት፡
ትክክለኛነትና ታማኝነት (Faithful Representation & Accuracy):
መግለጫው ያለምንም ማጭበርበር፣ ስህተት ወይም ጎንደሌት የድርጅቱን ትክክለኛ እንቅስቃሴ ማሳየት አለበት (ያልተጋነነ እና ያልተሸሸገ)።
አግባብነትና ወቅታዊነት (Relevance & Timeliness):
መረጃው ውሳኔ ለመስጠት የሚረዳ እና በወቅቱ (በህጉ በተቀመጠው ጊዜ ገደብ ውስጥ) የቀረበ መሆን አለበት።
የመወዳደር/የማነጻጸር ብቃት (Comparability):
የዘመኑ የፋይናንስ ሪፖርት ከባለፈው ዓመት (Prior Year) ተመሳሳይ ወቅት መረጃ ጋር ጎን ለጎን ተደርጎ ማነጻጸሪያ ($Comparative\ Figures$) ሊኖረው ይገባል።
ተረጂነት (Understandability):
መረጃው ግልጽ፣ ስልታዊ በሆነ መንገድ የተቀናጀ እና ስለ ንግድ ስራ መሰረታዊ እውቀት ላለው ሰው በቀላሉ የሚገባ መሆን አለበት።
ተረጋጋጭነት (Verifiability):
በፋይናንስ መግለጫው ላይ ያለው እያንዳንዱ ቁጥር በህጋዊ ሰነድ፣ በደረሰኝ፣ በባንክ ስቴትመንት ወይም በውል ሊረጋገጥ የሚችል ($Auditable$) መሆን አለበት።
4. መሰረታዊ የሂሳብ አያያዝ መርሆዎች (Underlying Accounting Assumptions)
የቀጣይነት ግምት (Going Concern Assumption): ድርጅቱ በቅርብ ጊዜ የማይዘጋና ወደፊት ተጠናክሮ የሚቀጥል መሆኑን ታሳቢ አድርጎ መዘጋጀት አለበት።
የክፍያ መብትና እዳ መርህ (Accrual Basis of Accounting): ገቢና ወጪዎች መመዝገብ ያለባቸው ጥሬ ገንዘቡ የተከፈለው/የተሰበሰበው ቀን ሳይሆን፣ አገልግሎቱ/እቃው በተሰጠበት ወይም በወጣበት የሂሳብ ዘመን ውስጥ ነው።
5. የህግና የስራ አመራር ማረጋገጫዎች (Signatures & Compliance)
በመጨረሻም መግለጫው ህጋዊ ተቀባይነት እንዲኖረው፡
የስራ አመራሩ ፊርማ (Management Authorization): የድርጅቱ ስራ አስኪያጅ/ባለቤት እና ዋና አካውንታንት በሰነዱ ላይ ፈርመው ማጽደቅ አለባቸው።
የነጻ ኦዲተር ሪፖርት (Auditor's Report): ለገቢዎች ሚኒስቴር ወይም ለባንክ የሚቀርብ ከሆነ፣ ፍቃድ ባለው የውጭ ኦዲተር (Certified Auditor) ተመርምሮ የተሰጠ የኦዲት አስተያየት/ደብዳቤ መያዝ አለበት።
21July 28, 2026 7.2K 4 120
