بعد از نشر مطلب همین حوالی با موضوع بقعه بشیر و نذیر پژوهشگر ارجمند جناب رجب تدینی به مهربانی مطلبی را که در این موضوع نوشته بودند و در نشریه نرگسزار چاپ شده بود را فرستادند که جالب و در خور بود و از نگاه من نقطهی قوت آن، مکتوب کردن روایات شفاهی و رسومات اهالی بهبهان در این موضوع است.با سپاسگزاری بسیار از ایشان به چند نمونه اشاره میکنم :
" یکی از رسومات "وخمهی" (۱) بشیر نذیر بود که طی مراسم خاصی در روزهای شنبه اتفاق می افتاد. در این روز باورمندان بهبهانی با درست کردن " کُتُلَک و بُقله " (۲) به عنوان نذری جهت دست یابی به حاجات خود در بین زائرین بشیر نذیر تقسیم می گردید"
و دیگر ،جناب تدینی پس از نقل واقعه ای مربوط به پیشنهاد تغییر مکان گورستان قدیمی شهر به حوالی بشیر نذیر در سال ۱۳۴۳ و مخالفت زمینداران، مردم و روحانیون که نهایتن به لغو این تصمیم گردید، نوشته اند :
" در واقع اعتقاد مردم بر این امر استوار بود که این ناحیه در گذشته گورستان یهودیان بوده است و از آثار بدست آمده نیز معلوم می شود در این منطقه روزی آبادیی وجود داشته که به آن "ده گبر" می گفتند "
در جای دیگر : " به تعبیر بهبهانی ها سمت و سوی این قبور به سمت بیت المقدس قرار داشته است"
یا "این بقعه هیچ گاه از تقدس خاصی برخوردار نبوده و حتی در بعضی مواقع مورد بدعهدی و بی احترامی قرار گرفته است."
اما نکتهی دیگری که در مسئله قدمت بنا مهم است، نقل قولی ست که در حدود دهه چهل سدهی پیشین از درویش محمد، متولی وقت بقعه شنیده اند :
" روزی باد شدیدی وزید "میلک" (۳) بالای گنبد را زمین انداخت، آن را نزد آیت الله آقا سید فرج مصطفوی بردیم، وی آن را قرائت نمود و گفت این میلک از این مساله حکایت دارد که بقعه بشیر نذیر به دست کربلایی عبداله بهبهانی در سال ۱۱۰۳ هجری قمری تعمیر شده است ."
این تاریخ روشنی ست : ۱۱۳۰ مهی تقریبن برابر است با ۱۰۷۰ خورشیدی، در این وقت شاه صفی دوم با نام شاه سلیمان بر تخت نشسته بود و مرکزیت کهگیلویه که در زمان شاه عباس از ایذه به دهدشت تغییر یافته بود، به بهبهان منتقل و در آنجا مستقر شده بود.
این جابجایی مرکزیت سیاسی و قدرت ، علت و سرآغاز ترقی سیاسی شهر بهبهان بعنوان مرکز ثقل در تاریخ کهگیلویه میشود تا آنجا که کم کم نام هم به "کهگیلویه و بهبهان" تغییر میکند که در سالیان پایانی به "بهبهان و کهگیلویه" تبدیل شد. (۴)
حکمن در این سالها میر شاه منصور طباطبایی بهبهانی که در بهبهان پایگاه قوی خانوادگی داشته، در دستگاه حکام کهگیلویه ترقی کرده بوده و بعد از خودش، پسرش میرزا حبیب اله به کلانتری بهبهان رسیده بود که نه آغازش روشن است نه پایانش ! فارسنامه آغازش را ۱۰۹۰ و اندی آورده و ما نمیدانیم اندش،چند است؟! فرض می کنیم در سال۱۱۰۳ هنوز کلانتر بهبهان بوده، در آن وقت بقعه بشیر و نذیر تعمیر شده است و این بدین معنی ست که ساختمان بقعه سالها قبل ساخته شده بوده است، احتمالن پیش از صفویان !
موضوع میلک و اینکه آیا موجود است برایم مهم بود، جناب تدینی شفاهی گفتند که میلک دوباره نصب شده است.به سختی عکسی از آن تهیه کردیم و متنش را خواندیم.
متن در مطلب منتشره اینگونه آمده :
"بقعهی متبرکهی حضرات عالیات امیر بشیر و امیر نذیر ابنا عبداله انصاری قدس اله ارواحهم به امداد اخراجات متوطنین بهبهان به سرکاری صلاحیت شعار علی خان ابن عبداله و معماری کربلایی عبداله بهبهانی فی شهر رجب المرجب، شاه صفوی دوم ثلاث مائه الف "
که البته این آخرش بگمانم بد خوانده یا نوشته شده هم نام شاهش که باید"شاه صفی دوم " باشد و هم تاریخش که درستش" الف مائه ثلاث" است.
گذشته از اینها مطالب ارزشمند دیگری هم در مطلب است که باید خواند.
پی نویس :
۱.وخمه : به صورت وخفه هم گفته می شود و شاید تغییر شکل یافته از وقف باشد.
۲.کُتُلَک : نوعی نان محلی ضخیم
بُقِله : همان باقله یا باقالی ست که در بهبهان بسیار محبوب است و به چند روش طبخ میشود.
۳.میلَک : میله ای آهنی که معمولن پلاکی به شکل مربع ،مستطیل یا پنج انگشت بر آن پرچ می شود و بالای گنبد نصب می گردد.
۴.حیفم آمد روشن نسازم که این مدعا به معنای کمرنگ کردن نقش بهبهان یا بهبهانی ها در پیش از این دوره ندارد چرا که دستکم میدانیم از مدتها قبل بهبهانی ها در ساختار قدرت فارس و کهگیلویه صاحب نفوذ و اعتبار بوده اند مثلن آصف بهبهانی در دوره بیگلربیگی الله وردی خان گرجی،فاتح هرمز و گمبرون، وزیر فارس و کهگیلویه بوده یا میرعنایت بهبهانی وزیر سیاووش خان قوللر آغاسی بیگلربیگی کهگیلویه بوده و نفوذ و نقش آفرینی اش تا دوره بیگلربیگی محمد زمان برقرار بوده است.شاید بپرسید حالا این حرفها چه ربطی به بشیر و نذیر دارد؟ البته که بی ربط نیست اما خواستم بدانید که نام بشیر و نذیر بسیار قدیمی تر از این نامهاست!
۲۸ مهرماه ۱۴۰۴
#مهدیخادمیانزیدونی
@kohgilo
October 20, 2025 345 1
