#همینحوالی
خوزستان،بهبهان، بقعه بشیر و نذیر
بشیر و نذیر از بقاع مشهور بهبهان است که در گذشته در خارج از شهر قرار داشته اما اکنون در حاشیه شهر است.
یکی از دلایل شهرت این مکان مقدس که آن را از سایر اماکن متبرکه متمایز می کند رسومات ویژه آن و شایعاتی ست که پیرامون آن به گوش میرسد و منحصر به فردترین آن ،برگزاری مراسم و زیارت و پخش نذورات خوراکی در روز های شنبه است که بیشتر مربوط به بخت گشایی دختران، پشت پای سربازان و مسافران است و هنوز هم کم و بیش رایج است اما دیگر مناسک عبادی کمتر برگزار شده ومیشود. بشیر و نذیر در روزهای تعطیل و ایام نوروز بیشتر کاربردی تفریحی داشته و از وعده گاه های عشاق در سالیان دور بوده است تا آنجا که در ادبیات بومی هم جایگاه خاصی را دارد. از این رو عدهای بنا را مربوط به مقدسین یهودی میدانند که جمعیتی از آنان در گذشتههای دور همچون دیگر کهن شهرهای ایران، ساکن بهبهان بوده اند اما آقای خادم بشیری متولی بقعه چیز دیگری میگوید او که خود را نسل هشتم از این خاندان ،که تولیت این مکان مقدس را بر عهده داشته اند،معرفی میکند، میگوید آنگونه که از اجداد خودش و قدمای شهر نقل شده افراد مدفون در مقبره از علمای مسلمان بوده اند که از نجف اشرف و برای تبلیغ دین به بهبهان آمده اند و در اینجا به شهادت رسیدهاند.
سازمان میراث فرهنگی قدمت ساختمان بقعه را مربوط به دورهی صفوی دانسته و ان را در تاریخ ۱۳۷۹/۱۲/۰۶ با شماره ۳۲۳۴ در فهرست آثار ملی ثبت کرده است.
در ورودی بقعه کتیبه ای نصب شده است که در آن " امیرالامرا العظام شکراله خان امیر دیوان " دستور به "تعمیر بقعه متبرکه بشیر و نذیر" را داده است.
این شکراله خان باید شکراله خان نوری باشد از خاندان معروف نوری مازندران که میرزا آقا خان مشهورترین آنهاست.
بخشی از خاندان نوری به همراه هشتصد سوار در زمانی که حسینعلی میرزا فرزند فتحعلیشاه به فرمانفرمایی فارس منصوب شد به شیراز آمدند. آنگونه که فارسنامه ناصری نوشته : "امیرالامرا حاجی شکرالله خان ولدالصدق میرزا اسدالله خان " است که پس از مرگ عمویش نصرالله خان در سال ۱۲۱۵ "منصب امارت" را به او "که جوانی دوازده ساله بود واگذاشتند و مقرب الخاقان محمد زکی خان نوری را به نیابت او برقرار داشتند. "
شکراله خان در سال ۱۲۴۲ با دختر فرمانفرما ازدواج کرد و لقب "امیرالامرا " را دریافت کرد اما در سال ۱۲۴۴ میانه اشان شکرآب گردید و فرمانفرما دستور عزل و تبعید نوریان را داد. چند سال بعد فرمانفرما شکراله خان را به شیراز فرا خواند و به منصب گماشت. با عزل فرمانفرما در دورهی محمد شاه، شکراله خان کماکان از احترام و مقام برخوردار بود و در سال ۱۲۵۶ به حکومت کهگیلویه و بهبهان سرافراز گردید. تعمیر بنای بشیر و ذیر باید مربوط به همین دوره باشد البته که در خوانش تاریخ کتیبه ایرادی در نگارش است که انگار ۱۲۰۹ خوانده میشود که قاعدتن باید ۱۲۵۹ باشد.
یکه نکته دیگر بگویم و بحث این کتیبه و خاندان نوری را جمع کنم و آن اینکه شکراله خان پدر مهرعلی خان نوری شجاع الملک است که در دورهی ناصرالدین شاه به فرماندهی سپاه فارس رسید و از شخصیت های تاثیرگزار دورهی ناصری در کهگیلویه و جنوب ایران بویژه جنگ با انگلیسی ها در بوشهر است همان جنگی که سلطان محمد خان دوم بهبهانی با قشون ۱۵۰۰ نفره کهگیلویه در آن شرکت داشت.او یک بار هم در سال ۱۲۷۸ به حکومت کهگیلویه و بهبهان گماشته شد اما آنگونه که خورموجی در حقایق الاخبار نوشته به دلیل شدت عمل و ظلم و ستم باعث نارضایتی عمومی گردید و از همین رو در همان سال عزل گردید.
اما کتیبهی دیگر که تاریخ ۱۳۰۰ را دارد و خوانش آن کمی سخت و بخشی زیر گچکاری پنهان شده است وقف نامه ای است از " میرزا احمد خان حکمران کوهگیلویه و بهبهان" محض بقای دولت وسلامتی وجود "حضرت والا حسام الدوله" که حکایت از اختصاص خمس زراعت دیم... که خرج خدمت موقوفه برسانند و با نفرینی در پایان که معمول موقوفه هاست در مورد کسانی که " خلاف کنند به عذاب الهی گرفتار شوند ". توضیح بیشتر در مورد این کتیبه وقت و پژوهش بیشتر می طلبد.
اما چند سنگ مزار قدیمی هم باقیمانده که عمدتن تاریخ هزارو سیصد و اندی را دارند و میگویند در کنار این بقعه قبرستانی چند هزارساله موجود است که فرصت پی گیری و دیدار نداشتم.
پایان این مطلب هم متاسفانه پایانی چون دیگر مطالبی از این دست دارد : این بنای کهن و مقدس با میراث فرهنگی منحصر به فرد خود هم چون دیگر آثار و مواریث تاریخی و فرهنگی ما حال و روز خوشی ندارد و توجه ویژه مسئولین و مردمان فرهنگ دوست بهبهان را میطلبد.
۲۷ مهرماه ۱۴۰۴
#مهدیخادمیانزیدونی
@kohgilo
October 19, 2025 319 3
