📚 ILM ZIYO 📚

Ma'nosi:

✍

1-ҚИСМ

«Сафар дар ватан»нинг ҳам икки маъноси бор: моддий сафар қилиш ва маънавий сафар қилиш. Солик учун иккисида ҳам манфаатлар бор. Одатда сафар қилиш деганда ватанини ташлаб, саёҳатга, машаққатли йўлга чиқиш англашилса, ботиний маънода ватанда туриб, қалбан маънавий сафар қилиш тушунилади.

Солик нафсини енгиши, сабрни ўрганиши, машаққатлар қаршисида тик тура олиши, қийинчиликлар қаршисида чора топиши учун ватан бўйлаб саёҳат қилади. Сафарда машойихларнинг зиёратларидан файз топади. ﺳﺎﻓﺮوا ﺗﺼﺤﻮا «Сафар қилинглар, саломат бўласизлар», — деган ҳадисга биноан баъзи тариқатларда саёҳатга чиқиш тавсия қилинади.

Саёҳатга чиққан инсонда турли ҳолатлар бўлиши, ҳар хил машаққатларга учраши мумкин. Шунда у нафсини енгишни, қаноатли, сабрли, меҳр-оқибатли бўлишни ўрганади. Моддий сафарда нафси чиниққан инсоннинг маънавий сафардаги қийинчиликларга бардош бериши осон кечади.

Маънавий сафар, яъни ватанда туриб сафар қилиш дунёга, олам ажойиботларига, инсон руҳиятига басират кўзи билан назар солишдир. Навоийнинг «Лисон ут-тайр» асарида муршид тимсоли бўлган Ҳудҳуд мақтанчоқ бир товуққа жавоб берар экан, Сидра дарахти остида яшайдиган бошқа бир қуш ҳақида гапириб, уни мақтайди ва нақшбандия одобларига биноан, «ватанда сайр» этганига эътибор қаратади.

Деди Ҳудҳудким: — Бу сўз беважҳ эмас,
Гар киши бу сўзни ҳолидин демас.
Бор онингдек қушки очмай болу пар,
Сидра шохи устида айлар мақар.
Келди хилватгоҳи онинг анжуман,
Сайр этар, лекин ери доим ватан.
Арш парвоз ўлдию сидранишин,
Элга зоҳир айламай парвоз ишин.
Эрмас ул Симурғдин айру даме,
Васлидин кўнглига ўзга оламе.
Етмайин жониға ҳажридин газанд,
Сурати васлида ҳар дам нақшбанд.

(Ҳудҳуд шундай деди: — Агар киши ўз ҳолидан баён қилиб, бир сўз айтса, бу бесабаб эмас. Дарҳақиқат, шундай қуш борки, у қанот қоқиб учмасдан туриб, Сидра дарахтининг шохини макон тутади. У анжуманни ўзига хилватгоҳ этади, лекин сайр этадиган ери доим ўз ватани бўлади. Гарчи у зимдан Аршга парвоз этиб, Сидра дарахтига қўнса-да, ўзининг бу парвозини элга ошкор этмайди. У Симурғдан бир нафас ҳам айри эмас, унинг васлидан кўнглида ўзга олам жилваланади. Унинг ҳажридан жонига шикаст етмайди, васлининг орзуси жонига нақшбанд қилинган.)