📍اربعین به مثابه رستاخیز پادساختار (3)
... ادامه از پست قبل
۴. سخن آخر دربارهی بازگشت به شهر و شکلگیری مقاومت تمدنی
اکنون این پرسش بنیادین، ذیل چارچوب فکری ویکتور ترنر، پیش میآید که آیا کامونیتاس تا ابد پایدار میماند؟ ترنر آشکارا معتقد است که کامونیتاس نمیتواند بهطور دائمی و روتین برقرار بماند. هیچ جماعتی که بنیادهایش اینجهانی است توان زیست همیشگی در شرایط در استانگی را ندارد؛ سرانجام سفر پایان میپذیرد، زائر ناگزیر از ادغام اجتماعی دوباره میشود، ساختار بار دیگر بر او تحمیل میگردد و او ناچار به از سرگیری کار و روزمرگی این جهان گذار است.
آیا این بدان معناست که زیستن اربعینی حرکتی عقیم و گذراست؟ بههیچوجه. هنر مناسک اربعین، در همین بسترسازی آن برای مقاومت تمدنی نهفته است. به تعبیر ترنر، زائر آنگاه که به زندگی قاعدهمند خویش بازمیگردد، دیگر همان انسان پیشین نیست، او حامل انرژی تغییر و روحی تازه است. از اینرو، همان ساختار اجتماعی حاکم بر کشور خود را با نگاهی دیگرگون مینگرد و در برابر کاستیهای اخلاقی جهانِ امروز که با نظام الهیای که در تجربه اربعینی زیسته، در تعارض است به طغیان فکری و مقاومتی فعال دست مییازد و اینگونه است که انسان ایرانی از پس تجربه اربعین تاب ایستادن در برابر قدرتمندترین قدرت تاریخ جهان را میابد و شجاعانه چشم در برابر چشم در مقابل دشمن سینه سپر می کند.
اربعین بزرگترین گردهمایی دینی در تاریخ بشر است و افزون بر آن چنانکه نظریه پادساختار و کامونیتاس ترنر تبیین میکند، میتوان آن را والاترین تمرین عینی-انسانی برای امکانسنجی حیات و بقا ذیل یک نظام تمدنی بدیل بهشمار آورد. رزمایشی فرهنگی و مستمر در برابر مصرفگرایی، سودگرایی مدرن و ناسیونالیسم ستیزهجوی مرزگرا و کور، که انسانمدارترین، مساواتطلبانهترین و قدسیترین صورت ارتباط و اجتماع تمدنساز را پیش چشم جامعه جهانی به تصویر میکشد. نظمی نویافته که نشان میدهد برونداد عینی مقاومت، افزون بر حفظ خاک، شامل آفرینش الگویی برای زیستن خارج از جهان مدرن نیز میشود.
پایان
🌐 کانال ایران اندیش | جعفر حسنخانی
https://t.me/jafarhasankhani
Telegram
ایران اندیش | جعفر حسنخانی
نه غرباندیشی، نه شرقشناسی و نه غربشناسی، بلکه ایراناندیشی
تأملات جعفر حسنخانی سیاست پژوه
August 3, 2026 953 1
