الکساندر الکساندروویچ آلخین (متولد ۳۱ اکتبر ۱۸۹۲ - درگذشت ۲۴ مارس ۱۹۴۶) شطرنجباز روسی-فرانسوی و چهارمین قهرمان جهان شطرنج بود که این عنوان را در دو دوره مختلف در اختیار داشت.
در سن ۲۲ سالگی، آلخین در میان قویترین شطرنجبازان جهان قرار داشت. در دهه ۱۹۲۰، او در اکثر مسابقاتی که شرکت میکرد به قهرمانی میرسید. در سال ۱۹۲۱، آلخین روسیه شوروی را ترک کرد و به فرانسه مهاجرت کرد و از سال ۱۹۲۵ نماینده این کشور شد. در سال ۱۹۲۷، با شکست دادن خوزه رائول کاپابلانکا، چهارمین قهرمان جهان شطرنج شد.
در اوایل دهه ۱۹۳۰، آلخین بر تورنمنتها سلطه داشت و دو تورنمنت سطح بالا را با اختلاف زیاد برنده شد. او همچنین در پنج المپیاد شطرنج در میز اول برای فرانسه بازی کرد و در هر کدام جوایز انفرادی (چهار مدال و یک جایزه درخشان) کسب کرد. آلخین به کاپابلانکا پیشنهاد مسابقه مجدد با همان شرایط سختی که کاپابلانکا برای او تعیین کرده بود را داد، و مذاکرات سالها بدون پیشرفت چندانی ادامه یافت. در این میان، آلخین از عنوان خود در برابر افیم بوگولیوبوف در سالهای ۱۹۲۹ و ۱۹۳۴ به راحتی دفاع کرد. او در سال ۱۹۳۵ از ماکس ایوه شکست خورد، اما در مسابقه مجدد سال ۱۹۳۷ تاج و تخت خود را پس گرفت. با این حال، نتایج او در تورنمنتها ناهموار بود و ستارههای جوان و نوظهوری مانند پاول کرس، روبن فاین و میخائیل باتوینیک عنوان او را تهدید میکردند. مذاکرات برای مسابقه قهرمانی با کرس یا باتوینیک با آغاز جنگ جهانی دوم در اروپا در سال ۱۹۳۹ متوقف شد. مذاکرات با باتوینیک برای مسابقه قهرمانی جهان در سال ۱۹۴۶ در جریان بود که آلخین در پرتغال، در شرایط نامشخصی درگذشت. آلخین تنها قهرمان جهان شطرنج است که در حالی که عنوان قهرمانی را در اختیار داشت، درگذشت.
آلخین به خاطر سبک حملهای سرسخت و خلاقانهاش، همراه با مهارت پوزیسیونی و آخربازی عالی شناخته میشود. او به عنوان یک نویسنده و نظریهپرداز شطرنج بسیار مورد احترام است، نوآوریهایی در طیف گستردهای از گشایشهای شطرنج ایجاد کرده و دفاع آلخین و چندین گشایش دیگر به نام او نامگذاری شدهاند. او همچنین تعدادی بررسی آخربازی نیز تألیف کرده است.
دوران کودکی
آلخین در ۳۱ اکتبر ۱۸۹۲ در مسکو، روسیه، در یک خانواده ثروتمند روسی متولد شد. پدرش، الکساندر ایوانوویچ آلخین، یک زمیندار و مشاور محرمانه مجلس چهارم دوما بود. مادرش، آنیسیا ایوانوونا آلخینا (متولد پروخوروا)، دختر یک صنعتگر ثروتمند بود. آلخین شطرنج را از طریق مادرش، برادر بزرگترش الکسی، و خواهر بزرگترش واروارا آموخت.
دوران اولیه شطرنج (۱۹۰۲-۱۹۱۴)
اولین بازی شناخته شده آلخین از یک مسابقه شطرنج مکاتبهای بود که در ۳ دسامبر ۱۹۰۲، زمانی که ده ساله بود، آغاز شد. او در چندین مسابقه مکاتبهای که توسط مجله شطرنج "شاخماتنوی ابوزرنی" ("Chess Review") بین سالهای ۱۹۰۲ و ۱۹۱۱ حمایت میشد، شرکت کرد. در سال ۱۹۰۷، او در اولین مسابقه حضوری خود، مسابقات بهاره باشگاه شطرنج مسکو شرکت کرد. در همان سال، او در مسابقات پاییزه باشگاه مشترکاً در ردههای ۱۱ تا ۱۳ قرار گرفت؛ برادر بزرگترش، الکسی، مشترکاً در ردههای ۴ تا ۶ قرار گرفت. در سال ۱۹۰۸، الکساندر در سن ۱۵ سالگی مسابقات بهاره باشگاه را برد. در سال ۱۹۰۹، او مسابقات آماتور سراسر روسیه را در سن پترزبورگ قهرمان شد.
در چند سال بعد، او در مسابقات سطح بالاتری شرکت کرد که برخی از آنها خارج از روسیه برگزار میشد. در ابتدا نتایج مختلطی داشت، اما در سن ۱۶ سالگی خود را به عنوان یکی از بازیکنان برتر روسیه تثبیت کرده بود. او در دو مسابقه تیمی دوستانه در میز اول بازی کرد: باشگاه شطرنج سن پترزبورگ در مقابل باشگاه شطرنج مسکو در سال ۱۹۱۱ و مسکو در مقابل سن پترزبورگ در سال ۱۹۱۲ (هر دو با یوگنی زنوسکو-بوروفسکی مساوی کرد).
تا پایان سال ۱۹۱۱، آلخین به سن پترزبورگ نقل مکان کرد، جایی که وارد مدرسه حقوق سلطنتی شد. تا سال ۱۹۱۲، او قویترین شطرنجباز در انجمن شطرنج سن پترزبورگ بود. در مارس ۱۹۱۲، مسابقات زمستانی باشگاه شطرنج سن پترزبورگ را برد. در آوریل ۱۹۱۲، مسابقات رده ۱ باشگاه شطرنج سن پترزبورگ را قهرمان شد. در ژانویه ۱۹۱۴، آلخین اولین مسابقه مهم روسی خود را برد، زمانی که با آرون نیمزوویچ در مسابقات استادان سراسر روسیه در سن پترزبورگ مشترکاً مقام اول را کسب کرد. پس از آن، آنها در یک مینی مچ برای جایزه اول مساوی کردند (هر کدام یک بازی را بردند). آلخین همچنین در این دوره چندین مسابقه انجام داد و نتایج او همان الگو را نشان میداد: در ابتدا مختلط اما بعداً به طور مداوم خوب.