🇯🇵💴 Kimsə sadəcə bir az az yeyəcək.
Yaponiyanın 10 illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi psixoloji baxımdan mühüm olan 3% həddini keçib. İnkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan dünyanın demək olar ki, hamısı üçün, Çin istisna olmaqla, bu gün 3% xoş gəlirlilik sayılır. Amma dövlət borcu ÜDM-in 230%-nə çatan Yaponiya hökuməti üçün yox.
Gəlirlilik artdıqca büdcədə məhz “faiz ödənişləri” maddəsi üzrə xərclər də yüksəlir. Məsələn, 2026-cı maliyyə ilinin, apreldə başlayan büdcənin əsas parametrlərinə görə, ümumi xərclər 122,3 trilyon yen təşkil edir.
Ən böyük xərc maddəsi sosial təminatdır - 39 trilyon yen. İkinci yerdə isə borca xidmət dayanır: əsas borcun qaytarılması və faizlərin ödənilməsi üçün təxminən 31,3 trilyon yen nəzərdə tutulub.
Yəni bu il büdcədə xərclənən hər dörd yendən biri dövlət borcuna xidmətə gedəcək. Üstəlik, bu göstərici, görünür, aşağı hesablanıb - istiqrazların qiyməti düşdükcə real xərc daha yüksək olacaq.
Borc xərcləri büdcə gəlirləri fonunda daha təhlükəli görünür. Bu maliyyə ilində vergilərdən 83,7 trilyon yen daxil olması gözlənilir.
Başqa sözlə, “faiz ödənişlərinin vergi yığımlarına nisbəti” 35%-dən çoxdur. İndiki inflyasiya tempi və Yaponiya istiqrazlarının ucuzlaşma sürəti davam edərsə, artıq gələn il büdcəyə daxil olan hər ikinci yen şişmiş dövlət borcuna xidmətə xərclənə bilər.
Yaponiyanın hazırkı borc böhranından iki çıxış yolu var:
🔸 Çətin yol - eyni zamanda düzgün və nəzarət olunan variantdır. Vergiləri artırmaq, sosial ödənişləri azaltmaq, yəni kimsə daha az yeməli olacaq, yerli bankirlərə təzyiq göstərib qısamüddətli istiqrazlar əvəzinə onlara böyük həcmdə uzunmüddətli istiqraz satmaq.
Bu addımlar ilkin büdcə profisiti yaratmağa və vəziyyəti ildən-ilə tədricən düzəltməyə imkan verə bilər. Yəni faktiki olaraq Yunanıstanın borc böhranından çıxış ssenarisini təkrarlamağa cəhd etmək olar.
Bu yol xoşagəlməz və turbulentdir. Üstəlik, Şimali Koreyadan Çinə qədər Asiya dövlətlərinin idarəçiliyinə xas sonsuz fraksiya mübarizəsini nəzərə alsaq, demək olar ki, qeyri-mümkündür.
Borc böhranının bu üsulla həlli prosesində bir yox, bir neçə Yaponiya hökuməti “yanıb külə dönə” bilər, son nəticəyə nail olunacağı isə heç də aydın deyil.
🔸 Asan yol - inflyasiyaya məhəl qoymadan Maliyyə Nazirliyinin ehtiyacları üçün pul çapını işə salmaq, yəni yen emissiyası hesabına istiqrazlara süni tələb yaratmaqdır.
Bu, onsuz da zəifləyən məzənnə böhranına əlavə yanacaq verəcək - yen ucuzlaşacaq, inflyasiya isə yüksələcək. Və yenə də kimsə daha az yeməli olacaq.
İnflyasiya hesabına nominal ÜDM-i sürətlə böyütmək, borcu isə nominal olaraq indiki səviyyədə saxlamaq mümkündür. Belə halda göstəricilər öz-özünə yaxşılaşmış kimi görünə bilər.
Problem ondadır ki, “inflyasiya şoku” tamamilə idarəolunmaz prosesdir - onu nə nəzarətdə saxlamaq, nə də vaxtında dayandırmaq mümkündür.
Bu isə öz növbəsində bir neçə iri Yaponiya maliyyə-sənaye qrupunun çökməsinə gətirib çıxara bilər. O zaman isə kimsə daha da az düyü yeyəcək.
Görünən odur ki, yaponlar məhz bu ssenari ilə gedəcəklər.
Bəs bu niyə vacibdir?
Çünki Köhnə Dünya ölkələrinin və ABŞ-ın hökumətləri də sürətlə eyni “samuray yolu”nu təkrarlayırlar.
Və yaxın onillikdə maliyyə problemlərindən əziyyət çəkəcək ölkələr silsiləsində ilk “pişik balası” məhz Yaponiya ola bilər.
#Yaponiya #DövlətBorcu #İstiqrazlar #İnflyasiya #İqtisadiyyat
September 4, 2026 156
