𝐙𝐞𝐢𝐭 & 𝐆𝐞𝐢𝐬𝐭

📜 ژان-ژاک روسو در کتاب قرارداد اجتماعی که در سال ۱۷۶۲ نوشت، استدلال کرد که صاحب واقعی حکومت، مردم هستند و حاکمیت به ملت تعلق دارد. به باور او، پادشاهان نمی‌توانستند صرفاً با ادعای اینکه «خدا مرا برای حکومت برگزیده است»، مشروعیت خود را اثبات کنند.

✧ این افکار رادیکال، کم‌کم بر مردم تأثیر گذاشت و سرانجام در سال ۱۷۸۹، انقلاب فرانسه رخ داد؛ انقلابی که جهان را برای همیشه تغییر داد.

👑 ملت‌ها علیه پادشاهان شوریدند.
🏛️ امپراتوری‌ها فروپاشیدند.
🌍 و دولت‌های ملیِ امروزی شکل گرفتند.

◆ امپراتوری عثمانی نیز از پیامدهای این انقلاب بی‌نصیب نماند.

◆ اما شاید اگر روزی کاخ عثمانی به یک نفر می‌گفت:

«برادر، نرو! همین‌جا بمان؛ تو که کار ساعتت را خوب انجام می‌دهی!» ⏱️

◆ شاید تاریخ مسیر دیگری پیدا می‌کرد!

✧ چرا؟ چون پدر ژان-ژاک روسو، یعنی آیزاک روسو (Isaac Rousseau)، پیش از تولد او، بین سال‌های ۱۷۰۵ تا ۱۷۱۱ در دوره سلطنت احمد سوم، به‌عنوان ساعت‌ساز در کاخ عثمانی فعالیت می‌کرد.

✧ او وظیفه نگهداری و تنظیم ساعت‌های پاندولی را بر عهده داشت؛ ساعت‌هایی که برای تعیین زمان‌های نماز نیز مورد استفاده قرار می‌گرفتند. ⏰

✧ آیزاک در آن دوران در گالاتا زندگی می‌کرد. حتی امروزه نیز در نزدیکی برج گالاتا پلاکی به نام «آیزاک روسو» وجود دارد. تصویر آن در پست بعدی ارسال شده است...

◆ اما در سال ۱۷۱۱، آیزاک روسو به ژنو بازگشت و تنها یک سال بعد، ژان-ژاک روسو متولد شد.

◆ تراژدی زندگی روسو از همان آغاز شروع شد؛ مادرش تنها ۹ روز پس از تولد او درگذشت.

✧ پدرش که هم در کاخ عثمانی و هم در سوئیس بارها با صاحبان قدرت و مقامات در ارتباط بود، جنبه‌های مثبت و منفی قدرت و اقتدار را از نزدیک تجربه کرده بود.

✧ حتی در سال ۱۷۲۲، پس از درگیری‌هایی ابتدا با افسران انگلیسی و سپس با افراد بانفوذ ژنو، از ترس پیامدهای این درگیری‌ها، ژنو را ترک کرد و ژان-ژاک روسو را در ژنو تنها گذاشت و گریخت.

✧ داستان‌هایی که روسو از پدرش درباره قدرت و صاحبان اقتدار شنیده بود، همراه با تجربه‌های شخصی پدرش در برخورد با حکومت‌ها، بعدها بر نگاه او به اقتدار و سلطنت مطلقه تأثیر گذاشت.

✧ روسو به تدریج شروع به زیر سؤال بردن اقتدار حکومت کرد، درباره سلطنت مطلقه اندیشید، کتاب‌هایی درباره این موضوع نوشت و اندیشه‌هایش بعدها بر نسلی تأثیر گذاشت که علیه قدرت مطلق پادشاهان شوریدند.

◆ به‌راستی که اثر پروانه‌ای می‌تواند چنین باشد! 🦋

✧داگر آیزاک روسو هرگز از استانبول به ژنو بازنمی‌گشت، شاید ژان-ژاک روسو هرگز به دنیا نمی‌آمد؛ و اگر روسو نبود، شاید تاریخ اندیشه سیاسی مسیر دیگری پیدا می‌کرد.

◆ و شاید... انقلاب فرانسه هرگز رخ نمی‌داد و امپراتوری‌ها تا امروز پابرجا می‌ماندند.

ریشه بسیاری از کژ رویها در دروغ است ، دروغ و ریا به خاطر حفظ منافع ، به خاطر حفظ نقابی که داریم ، به خاطر فی سبیل الله.

💭 فرزاد

مسأله عرضه و تقاضا در تعیین قیمت‌ها یک سیستم غربی است و ما در اسلام هیچ دلیلی نداریم که اگر جنس در بازار کم بود قیمت آن بالا رود.

👤محمد علی رجایی
📚«ریشه تداوم سیاست‌های نادرست». هم‌میهن.

✢در سال ۱۰۹۶ میلادی، پس از گذشت چند ماه، امپراتوری بیزانس سرانجام فرصتی برای نفس کشیدن پیدا کرده بود. امپراتور آلکسیوس اول کومننوس به‌تازگی حملهٔ ترکان کومان در بالکان را چنان درهم شکسته بود که بعید به نظر می‌رسید هیچ‌یک از قبایل استپ‌های روسیه به این زودی‌ها بار دیگر دست به تاخت‌وتاز بزنند.

✢در آسیای صغیر نیز، به لطف سیاست‌های سنجیدهٔ آلکسیوس، سلجوقیان روم با شتاب در مسیر تجزیه و زوال قرار گرفته بودند و امپراتور امیدوار بود به‌زودی حملهٔ متقابل خود را آغاز کند؛ اما می‌خواست زمان این حمله را خودش تعیین کند.

✢ارتش بیزانس، که در نبردهای گذشته فرسوده شده بود، هنوز به زمان کافی برای تجدید قوا نیاز داشت. مشکل کمبود نیروی جنگی نیز همچنان پابرجا بود و امپراتور را در تنگنا قرار می‌داد. آلکسیوس بی‌میل نبود از غرب سربازان مزدور استخدام کند و بدون تردید، به موفقیت نمایندگان خود در ایتالیا امید بسته بود.

✢اما اکنون خبری به او رسیده بود که برخلاف انتظارش، به‌جای چند گروه کوچک از شوالیه‌ها یا دسته‌هایی محدود از سربازان مزدور، بخش بزرگی از نیروی نظامی غرب اروپا در حال حرکت به سوی قسطنطنیه بود.

✢آلکسیوس از شنیدن این خبر خرسند نشد. او از تجربه دریافته بود که فرانک‌ها مردمانی آزمند هستند و در وفاداری، دوستانی چندان قابل اعتماد نیستند؛ اما در میدان نبرد، مگر آنکه سود جنگ برایشان قطعی نباشد، می‌توانند دشمنانی هراس‌انگیز و مهیب باشند.

✢به گفتهٔ شاهزاده آنا کومننوس، دربار سلطنتی با نگرانی فراوان دریافت که گویی تمام قبایل جنگجوی غرب، از آن سوی دریای آدریاتیک تا صخره‌های هرکول ــ یعنی جبل‌الطارق ــ به همراه خانواده‌ها و کسان خود، از جای کنده شده و از سراسر اروپا به سوی آسیا در حرکت‌اند.

✢نه‌تنها خود آلکسیوس، بلکه مردم بیزانس نیز سخت بیمناک شده بودند. امپراتور در خواب دید که دسته‌های انبوه ملخ، سراسر سرزمین بیزانس را درمی‌نوردند و تاکستان‌ها را می‌بلعند، اما به مزارع آسیبی نمی‌رسانند.

✢خواب‌گزاران، با توجه به نظر مقامات درباری که نمی‌خواستند اضطراب و نومیدی در میان مردم گسترش یابد، چنین تعبیر کردند که غله نشانهٔ مسیحیان مؤمن است و این خواب نشان می‌دهد که آنان از آسیب فرانک‌ها در امان خواهند ماند؛ اما اعراب به دست آنان نابود خواهند شد، زیرا تاکستان نماد نفس‌پرستی و دنیا‌دوستی آنان دانسته می‌شد.

✢شاهزاده آنا در درستی این تعبیر تردید داشت؛ بااین‌حال، شباهت دسته‌های بی‌شمار ملخ به انبوه فرنگیان، بر هیچ‌کس پوشیده نبود.

❈آماده‌سازی بیزانس

✢آلکسیوس بدون ایجاد هیاهو، آرام‌آرام مقدمات ورود صلیبیان را فراهم کرد. لازم بود آذوقهٔ جنگجویان فرنگی در سراسر مسیر حرکتشان از قلمرو امپراتوری تأمین شود و برای جلوگیری از غارت آبادی‌ها نیز اقدامات احتیاطی صورت گیرد.

✢انبارهای آذوقه در شهرها و مراکزی که در مسیر صلیبیان قرار داشتند، از غله پر شد. همچنین نیرویی انتظامی سازمان‌دهی گردید تا پس از ورود دسته‌های مختلف صلیبی به خاک بیزانس، از آنان استقبال کرده و سپس مسیرشان را تا قسطنطنیه زیر نظر داشته باشد.

✢دو شاهراه اصلی، شبه‌جزیرهٔ بالکان را درمی‌نوردیدند.راه نخست، مسیر شمالی بود که پس از عبور از مرز امپراتوری در بلگراد، از شهرهای نیش، صوفیه، فیلیپوپولیس و آدریانوپل می‌گذشت و در نهایت به جنوب‌شرقی می‌رسید.

✢راه دوم، جادهٔ اَگناتیا بود که از دیرهاکیوم آغاز می‌شد و از طریق اُخرید و وِدنا به تسالونیکا می‌رسید؛ سپس از مسیر موسینوپولیس و سلیمبریا ادامه پیدا می‌کرد و سرانجام به پایتخت امپراتوری، قسطنطنیه، منتهی می‌شد.

✢از زمان زیارت بزرگ آلمانی‌ها در سال ۱۰۶۴ میلادی، زائران غربی کمتر از مسیر نخست استفاده کرده بودند و در مجموع نیز شمار زائران کاهش یافته بود. کسانی که عازم شرق می‌شدند، بیشتر مسیر دوم را ترجیح می‌دادند.

✢از سوی دیگر، خبر حرکت نهضت صلیبی از ایتالیا نیز به آلکسیوس رسیده بود. بنابراین او انتظار داشت فرانک‌ها پس از عبور از دریای آدریاتیک، جادهٔ اَگناتیا را در پیش بگیرند.به همین دلیل، خواربار کافی به دیرهاکیوم و دیگر شهرهای مسیر فرستاده شد.

✢آلکسیوس به ژان کومننوس دستور داد از صلیبیان استقبال و بر رفتارشان نظارت کند. هم‌زمان نمایندگانی از قسطنطنیه و ناوگانی به فرماندهی نیکلاس ماوروکاتاکالون برای مراقبت و خبررسانی اعزام شدند و خود امپراتور نیز در پایتخت منتظر اخبار ماند.

✢آلکسیوس که انتظار داشت حرکت صلیبیان از ۱۵ اوت آغاز شود، در تدارکات شتاب نکرد؛ اما اواخر مه ۱۰۹۶، پیکی خبر آورد که نخستین لشکر فرنگیان از مرز مجارستان گذشته و وارد خاک بیزانس شده است.

بنابراین، چندان دلیلی وجود نداشت که مسیحیان از فرمانروایی مسلمانان ناخشنود باشند. جز در مواردی معدود که با آزار و تعقیب روبه‌رو می‌شدند، و نیز در یکی دو مورد که از برخی حقوق اجتماعی محروم بودند، وضعیت آنان در بسیاری جهات حتی رضایت‌بخش‌تر از دوران فرمانروایی امپراتوران مسیحی روم بود.

سرزمین در آرامش بیشتری به سر می‌برد، بازارهای تجارت رونق داشت و مالیات‌ها نیز به‌مراتب سبک‌تر بود.

افزون بر این، در بخش بزرگی از سدهٔ هشتم میلادی، امپراتور روم خود مخالف شمایل‌های مقدس بود و پیروانی را که به این تصاویر مذهبی احترام می‌گذاشتند، مورد آزار و فشار قرار می‌داد.

از همین رو، برای بسیاری از مسیحیان مؤمن، زندگی تحت حاکمیت مسلمانان در آن روزگار، در مقایسه با شرایط موجود در امپراتوری مسیحی روم، می‌توانست دوران آرام‌تر و مطلوب‌تری باشد.

📚منبع: رانسیمان، استیون. تاریخ جنگ‌ های صلیبی، جلد اول، ترجمهٔ منوچهر کاشف، ص۳۳.

«ایرانی‌ها بی‌شرمانه از مرد قدرتمندی که بر آنان ستم می‌کند تملق می‌گویند و اغلب این ضرب‌المثل نفرت‌انگیز را که در میانشان رایج شده است، به کار می‌بندند: «دستی را که نمی‌توانی قطع کنی، ببوس.» از دید آنان، حق هیچ است و زور همه‌چیز است.»

📚منبع: امدی ژوبر، سفر به ارمنستان و ایران، ۱۸۲۱،ص۳۱۰.

اگر بگوییم این بخشی از «فرهنگ و تاریخ اسکاندیناوی» است، احتمالاً پاسخ بسیاری از مردم مثبت خواهد بود؛ اما واقعیت تاریخی چیز دیگری است.
تاریخ اسکاندیناوی واقعاً با دریانوردی، جنگ، تجارت و یورش‌های نظامی گره خورده است. وایکینگ‌ها دریانوردانی ماهر بودند و از اواخر قرن هشتم میلادی تا قرن یازدهم، بخش‌های مختلف اروپا را تحت تأثیر قرار دادند.
اما در میان این میراث تاریخی، چیزی به نام کلاه‌خود شاخ‌دار وایکینگی وجود ندارد!
⚔️ حتی از نظر نظامی هم چندان منطقی نیست.
تصور کنید یک جنگجوی وایکینگ در میانه نبرد، کلاه‌خودی با دو شاخ بزرگ بر سر داشته باشد. این شاخ‌ها می‌توانستند به سلاح یا تجهیزات حریف گیر کنند و در صورت برخورد، تعادل کلاه‌خود را بر هم بزنند.
یک کلاه‌خود جنگی باید تا حد امکان محکم، ساده و کاربردی باشد؛ نه اینکه اجزایی داشته باشد که بتواند به سلاح دشمن گیر کند.
مهم‌تر از آن، در یافته‌های باستان‌شناسی مربوط به عصر وایکینگ‌ها، نمونه‌ای از کلاه‌خود جنگی شاخ‌دار پیدا نشده است.
کلاه‌خودهای واقعی که از عصر وایکینگ‌ها باقی مانده‌اند، چنین ظاهری ندارند.
حتی در تصاویر و آثار هنری مربوط به وایکینگ‌ها نیز تا مدت‌ها خبری از این شاخ‌ها نیست.
پس این تصویر مشهور از کجا آمد؟ 🤔
🎭 داستان از قرن نوزدهم آغاز می‌شود.
در سال ۱۸۷۶ میلادی، هنرمند و طراح لباس آلمانی، کارل امیل دوپلر (Carl Emil Doepler)، برای اجرای اپرای مشهور حلقه نیبلونگ اثر ریچارد واگنر، لباس و ظاهر شخصیت‌ها را طراحی کرد.
دوپلر برای برخی از شخصیت‌های جنگجو، کلاه‌خودهای شاخ‌دار طراحی کرد.
این تصمیم هنری، برخلاف تصور امروزی، قرار نبود بازسازی دقیق تجهیزات نظامی وایکینگ‌ها باشد؛ بلکه بخشی از طراحی صحنه و ایجاد ظاهری اسطوره‌ای و حماسی برای شخصیت‌ها بود.
اما این تصویر آن‌قدر جذاب و تأثیرگذار شد که کم‌کم از صحنه اپرا فراتر رفت.
📚 از آن پس، در کتاب‌ها، تصاویر، داستان‌ها و بعدها در کمیک‌ها و فیلم‌ها، وایکینگ‌ها بارها با همان کلاه‌خودهای شاخ‌دار به تصویر کشیده شدند.
تصویر جدید آن‌قدر تکرار شد که به‌تدریج برای مردم به یک «حقیقت تاریخی» تبدیل شد؛ در حالی که ریشه آن بیشتر در هنر و فرهنگ عامه قرن نوزدهم بود تا باستان‌شناسی.
حتی خود کشورهای اسکاندیناوی نیز به مرور این نماد را پذیرفتند و از آن در فرهنگ عمومی و هویت بصری خود استفاده کردند.
📺 این روند در قرن بیستم هم ادامه پیدا کرد.
در سال ۱۹۶۳ میلادی، مجموعه داستانی ویکی وایکینگ (Vicky the Viking) منتشر شد و بعدها به یک مجموعه کارتونی بسیار محبوب تبدیل گردید.
کارتونی که در کشورهای مختلف جهان دیده شد و تصویر وایکینگ‌های کلاه‌شاخ‌دار را بیش از پیش در ذهن میلیون‌ها نفر تثبیت کرد.
و این‌گونه اتفاق جالبی افتاد:
وایکینگ‌هایی که در تاریخ واقعی خود کلاه‌خود شاخ‌دار نداشتند، به یکی از مشهورترین نمادهای تصویری وایکینگ‌ها تبدیل شدند! 🪓
البته این تنها یک نمونه از قدرت فرهنگ عامه در ساختن تصویر تاریخی است.
گاهی یک اثر هنری، یک فیلم، یک رمان یا حتی یک شخصیت کارتونی می‌تواند تصویری از گذشته بسازد که آن‌قدر تکرار شود تا مردم آن را با خودِ تاریخ اشتباه بگیرند.
و شاید نکته جالب‌تر این باشد:
آن‌ها توانستند چیزی را که اصلاً در تاریخشان وجود نداشت، به یک نماد فرهنگی و حتی یک برند جهانی تبدیل کنند.