از شکاف بازار تا سرمایهگذاری خطرپذیر دولتی؛
درس فرانسه برای ایران
در جهانی که رقابت فناورانه شاخص اصلی قدرت اقتصادی شده، پرسش سیاستی دیگر صرفاً «حمایت از نوآوری» نیست؛ بلکه نحوه طراحی مداخله دولت در تأمین مالی آن اهمیت دارد. تجربه کشورها نشان میدهد عبور از دام توسعهنیافتگی مستلزم پیوند پایدار میان ایدههای خلاقانه و منابع مالی است. مسئله اصلی، اصل مداخله دولت نیست؛ کیفیت و معماری این مداخله است.
🔹️یک *«شکاف بازار»* قابل توجه وجود دارد: سرمایهگذاری خطرپذیر خصوصی (IVC) موتور مهم نوآوری است، اما تصمیمات آن مبتنی بر بازده مورد انتظار و امکان خروج کوتاهمدت است. این یعنی انگیزه کمی برای ورود به پروژههای بلندمدت، پرریسک یا دهساله وجود دارد؛ بازار به طور طبیعی به سمت طرحهایی گرایش پیدا میکند که امکان خروج سریعتر و نقدشوندگی بالاتری دارند و حوزههایی مثل فناوریهای عمیق، انرژیهای نو یا صنایع راهبردی را با کمبود منابع مواجه میکند. این همان نقطهای است که سرمایهگذاری خطرپذیر دولتی (GVC) میتواند وارد شود.
اما GVC یک تیغ دو لبه است: طراحی نهادی دقیق، آن را مکمل بازار میکند و ریسک بلندمدت را پوشش میدهد، اما ضعف حکمرانی میتواند منجر به تخصیص غیربهینه و بنگاهداری غیرشفاف شود.
نمونه قابل توجه، Bpifrance است که در سال ۲۰۱۲ با هدف یکپارچهسازی ابزارهای حمایتی دولت فرانسه تأسیس شد. این نهاد صرفاً تأمینکننده بودجه نیست، بلکه مأموریت اصلی آن پر کردن شکاف بازار در پروژههای بلندمدت و پرریسک و تکمیل سرمایهگذاری بخش خصوصی است. در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳، همزمان با افت بازار جهانی سرمایهگذاری خطرپذیر، Bpifrance سطح سرمایهگذاری خود را حفظ کرد و مانع گسست در زنجیره تأمین مالی شد. نقش آن تثبیت بازار بود، نه جایگزینی آن.
مدل عملیاتی این نهاد بر مشارکت با بخش خصوصی استوار است: دولت بر اساس اصل «مشارکت برابر» (pari passu) با شرایط مشابه وارد میشود، بدون مطالبه امتیاز ویژه در سود یا حق رأی. این طراحی موجب کاهش اخلال در بازار و ایجاد اثر اهرمی قوی شده است؛ به طور متوسط چند یورو سرمایه خصوصی در برابر هر یورو سرمایه دولتی بسیج شده است. از نظر نظارتی، این نهاد در تعامل با European Central Bank و Autorité des marchés financiers قرار دارد تا سرمایهگذاری دولتی به بنگاهداری مستقیم یا تصمیمگیری غیرشفاف تبدیل نشود.
🟠 درس کلیدی فرانسه آن است که سرمایهگذاری خطرپذیر دولتی باید دقیقاً در همان نقطهای طراحی شود که بخش خصوصی به دلیل ریسک یا افق طولانی، عقبنشینی میکند. در این صورت، دولت نه رقیب بازار، بلکه مکمل آن خواهد بود.
#سرمایه_خطرپذیر
#سیاستگذاری_اقتصادی
🆔️ کانال اطلاع رسانی مرکز طراحی حکمرانی نرم سامان
🔗 اینستاگرام | تلگرام | بله
ble.ir
بله | کانال مرکز طراحی حکمرانی نرم سامان (فطن)
نگاهی نو به حکمرانی کارآمد و هوشمند
@samantt_admin
1February 25, 2026 174
