🔶 اهریمنپنداری و فرشتهسازی هوش مصنوعی
🔹در مواجهه با هر فناوری نوظهوری، غالباً سه تصور نادرست در گفتمان عامیانه و شبهعالمانه شکل میگیرد:
۱. مبالغه در امکانها و تواناییها؛
۲. انکار ظرفیتها و قابلیتها؛
۳. بیتوجهی به پدیدهها و واقعیتها.
🔹مواجهه اول، بیش از اندازه، منجیانگارانه است. انگار هوش مصنوعی میتواند با یک فرمان همه معارف دین را استخراج کند و اختلاف تفاسیر، داوری نماید و لایههای پنهان متون مقدس را بیخطا آشکار سازد. این تصور، هم توان فناوری را بیش از حد برآورد میکند و هم ماهیت فهم و تفسیر قرآن را بیش از اندازه، سادهسازی میکند.
🔹مواجهه دوم، بیش از اندازه دشمنانگارانه است. گویی استفاده از هوش مصنوعی نه تنها هیچ سودی ندارد بلکه سبب زوال اندیشه و نابودکننده دین و دینداری است. حتی برخی آن را مصداق هشدار پیامبران الهی درباره زوال دانش و فراگیری جهل در آخرالزمان میدانند. چنین رویکردی میان طراحیهای گوناگون، شیوههای استفاده و سطوح خطر تمایز نمیگذارد و فناوری را شر ذاتی و یا ابزار دشمنی با ادیان قلمداد میکند.
مواجهه سوم، سهلانگارانه است. گویی هوش مصنوعی ماشینحسابی پیشرفته است که صرفاً برخی امور را تسریع میکند اما همانطور که ماشین حساب، علم ریاضیات را متحول نکرد، هوش مصنوعی نیز تأثیر عمیقی بر دانشهای دینی نخواهد گذاشت.
🔹این در حالی است که بسیاری از افراط و تفریطها درباره هوش مصنوعی و گزارههایی مانند اینکه «هوش مصنوعی غیرممکن است.» (Dreyfus 1972) یا «هوش مصنوعی صرفاً نوعی خودکارسازی است.» (Lighthill 1973) یا «هوش مصنوعی همه مشکلات بشر را حل خواهد کرد.» (Kurzweil 1999) و «هوش مصنوعی ممکن است همه ما را نابود کند.» (Bostrom 2014) امروزه تا حد زیادی رنگ باختهاند.
🔹 این قبیل خاماندیشیها، فرشتهسازیها و اهریمنپنداریها، چاره امروز نیست. هدف پژوهش حاضر، فهم کارآیی واقعی هوش مصنوعی در عرصه قرآنپژوهی و آمادگی برای تحولات عمیق آتی است.
(بخشی از مقدمه کتاب در دست انتشار: قرآن و هوش مصنوعی، علیرضا آزاد)
@AzadName
7
3August 20, 2026 804 1 3
