Ashkani Podcast

داستان نبرد شاپور یکم با گوردیانوس سوم و فیلیپیوس عرب مشابه نبرد اردوان ششم با کاراکالا و ماکرینوس است؛ درباره هر دو منابع رومی گفته‌اند که کاراکالا و گوردیان توسط خود رومیان ترور شدند تا تحقیر شکست و کشته شدن امپراتورانشان را کتمان کنند. اما با نگاه به سنگ نوشته بُن‌خانه یا همان کعبه زرتشت میبینیم که شاپور روایت میکند گوردیانوس را در نبرد کشته. احتمالا کاراکالا هم در نبرد با اردوان کشته شد اما به دلیل نبود منابع کافی این پیروزی در حاله‌ای از ابهام باقی مانده. تنها میتوان رد پای پیروزی های اردوان مقابل دشمنان خارجی را در این بیت از شاهنامه فردوسی جست :
و را خواندند اردوان بزرگ
کز میش بگسست چنگال گرگ

او فرزند بلاش پنجم و برادر بلاش ششم بود.

در نبرد نصیبین، آخرین رویارویی اشکانیان و رومیان، او امپراتور ماکرینوس را شکست داد و وادار به پرداخت سنگین‌ترین غرامت کرد. رومیان پنجاه میلیون دینار به اشکانیان خراج پرداخت کردند. این در حالی است که رومیان چند سال بعد به شاپور یکم ساسانی پانصد هزار دینار غرامت دادند.

افتخار بزرگی که شاپور یکم در تاریخ برای ما با پیروزی بر سه امپراتور رومی به عمل آورد، امروزه شناخته شده است و ما به آن می‌بالیم، اما از افتخار پیروزی اردوان بر دو امپراتور دیگر و گرفتن خراجی به مبلغ صد برابر بیشتر از آنچه شاپور گرفته بود، بی‌خبریم.

#ایران #اشکانیان #ساسانیان #رومیان #تاریخ

https://www.instagram.com/cyruslegacy_ir?igsh=bzBjNnR0OXJ1dnNy

https://www.instagram.com/tarikhekourosh?igsh=bG15cHByMGZiY3Bi

شر اگر خیر نبود باقی نمی ماند.

رومیان بارها به قلمرو اشکانیان یورش بردند، اما تقریباً یا در همه آنها اشکانیان پیروزی قاطع داشتند یا برای رومی ها پیروزی‌ها یا موقتی بودند، یا با عقب‌نشینی، تلفات سنگین و بازپس‌گیری مناطق توسط اشکانیان همراه شدند(یا مانند حملات لوسیوس وروس اشکانیان همچنان بر شمال میان رودان نفوذ داشتند و می توانستند آنجارا با ساختار شاهک نشینیشان به راحتی بازپس گیری کنند). تنها استثنای روشن، لشکرکشی سپتیمیوس سوروس در سال‌های ۱۹۷–۱۹۸ میلادی است؛ جایی که او تیسفون را فتح و غارت کرد، هزاران اسیر و غنیمت به روم برد و پیروزی‌اش حتی از سوی منابع غیررومی نیز محل تردید نیست چرا که به راستی شمال میان رودان را به عنوان ایالت تحت کنترل مستقیم روم از قلمرو شاهنشاهی اشکانی جدا کرد.

اما همین پیروزی نیز محدودیت‌های خود را داشت. سوروس به‌خوبی می‌دانست که اشغال دائمی میان‌رودان مرکزی و جنوبی ممکن نیست؛ زیرا هرچه سپاه روم از سوریه و پایگاه‌های تدارکاتی خود دورتر می‌شد، خطوط ارتباطی کشیده‌تر و آسیب‌پذیرتر می‌گردید و اشکانیان با جنگ فرسایشی و ضدحمله می‌توانستند ورق را برگردانند. به همین دلیل، پس از نمایش قدرت و غارت تیسفون، از حفظ بخش‌های عمیق قلمرو اشکانی صرف‌نظر کرد و تنها نواحی قابل‌دفاع‌تر شمال میان‌رودان را نگه داشت. شکست های پی در پی او در محاصره هترا نیز نشان داد که حتی پس از فتح پایتخت، تسلط بر قلب امپراتوری اشکانی تضمین‌شده نبود.

از سوی دیگر، این پیروزی بهایی سنگین داشت. لشکرکشی سوروس هزینه‌های مالی عظیمی بر امپراتوری روم تحمیل کرد و عبور سپاه بزرگ از میان‌رودان، همراه با غارت و نابودی زیرساخت‌های کشاورزی، به ویرانی گسترده و قحطی در بخش‌هایی از منطقه انجامید. بنابراین، تنها پیروزی بی‌چون‌وچرای روم بر اشکانیان، در عین حال یکی از گران‌ترین و ناپایدارترین پیروزی‌های تاریخ روم نیز بود؛ پیروزی‌ای که حتی فاتح آن نیز می‌دانست تکرار یا تثبیتش عملاً ممکن نیست.

در آخر نکته جالب اینجاست که همین استثنا نیز بیش از آنکه نشانه برتری روم باشد، نتیجه بحران‌های داخلی اواخر دولت اشکانی بود. در مجموع، طی نزدیک به سه قرن رقابت روم و ایران اشکانی، این تنها لشکرکشی‌ است که می‌توان آن را یک پیروزی روشن، مستند و کم‌مناقشه برای روم دانست.