جشن شب چله (یلدا) در روستاهای بروجرد
✍ غلامحسین کرزبر یاراحمدی
🔸یک هفته مانده به اول دی ماه، روستاییان به شهر میروند و برای شب جله خرید میکنند. روستاییان بروجرد معتقدند باید برای شب چله، چهل نوع آجیل، خشکبار، میوه و خوراکی تهیه نمایند. مهمترین این خواراکیها عبارتند از: هندوانه، کدو پخته، انگور بَند، انار، پرتقال، سیب، کشمش، مویز، سنجد، گردو، بادام، تخمه کدو، تخمه هندوانه، تخمه آفتابگردان، گندم برشته، شاهدانه برشته، کنجد، خرما و .... ناگفته نماند که هر خوراکی دیگری که در این شب خورده شود، جزء چهل خوراکی شب چهله به حساب میآید. اگر تعداد خوراکیها هم به چهل نرسد، به شوخی، هر چیزی را که در خانه حاضر باشد، جزء چهل خوراکی میشمارند. اما اصلیترین خوراکی و آجیل شب چله در روستاهای بروجرد «گنم شونه» است؛ فقیر و غنی آن را در سفره شب یلدایشان دارند. گندم شاهدانه را امروز در بازار خشکبار میفروشند، ولی در گذشته زنان خانواده میبایست خودشان گندم شاهدانه شب چله را تهیه میکردند.
🔸چند روز مانده به چله زمستان، زنان خانواده مقداری گندم و مقداری شاهدانه را پاک میکردند و هر کدام را جداگانه بر روی اجاق یا تنور نانپزی بِرشته کرده و با مقداری نمک مخلوط میکردند و روی کرسی پهن میکردند. البته بعضیها هم برای این که گندم برشتهی نرمتری درست کنند، گندم را در شیر خیس میکردند و بعضیها هم ذرت را برشته کرده به همراه گندم شاهدانه میخوردند.
🔸تنوع شبچرهی شب چله بستگی به قوت مالی مردم داشت. افرادی که در روستا وضع مالی خوبی داشتند، یک ماه مانده به اول چلهی زمستان، گاو یا گوسفندی را پروار میکردند و در اولین برف زمستان آن را ذبح میکردند و اگر دختر یا خواهری را تازه به خانهی بخت فرستاده بودند، آنان را دعوت میکردند و از گوشت تازهی آن کباب درست کرده با هم میخوردند. اما آنان که وضع مالی مناسبی نداشتند، هرچه نبود حتما گندم برشته و شاهدانه برشته را در شب چله در کنار هم میخوردند و البته، همسایگانی که میدانستند کدام خانواده وضع مالی درست و حسابی ندارند، برای آنها آجیل و میوه میفرستادند. ناگفته نماند به وقت شام، در شب چله کسی به خانة دیگری نمیرفت، زیرا معتقد بودند در این شب هر کسی باید سر سفرهی خودش باشد.
🔸از رسوم خوب شب چله این بود که پسرانی که نامزدشان را به خانهی خود نیاورده بودند، برای خانوادهی عروس سیب، پرتقال و انار میبردند. این میوه بردن فقط از آنِ جوانان نامزد کرده نبود، بلکه فرزندان ذکور خانواده وقتی ازدواج میکردند وظیفه داشتند برای خواهران ازدواج کردهی خود، میوه و یا پول ببرند.
منبع: فرهنگ مردم [روستاهای] بروجرد، به کوشش علی آنیزاده. انتشارات دفتر پژوهشهای رادیو، تهران: ۱۳۷۸. صفحه ۲۵۵
کانال تلگرامی ویروگرد، یادگار ماندگار
نشانی:
@virugerd
19
3
1
1December 20, 2025 942 9
