🔍عاملیت دیدن
▪️حال که شما حال ندارید ببینید، ما به جای شما میبینیم.
🔸در دپارتمان شهرسازی و معماری، یکی از اصول آموزش، تربیت چشمهاست. یعنی شما باید در گام اول بتوانید مناسبات فضایی را دقیق ببینید. ممکن است شانه بالا انداخته و بگویید این چه آموزشی است؟ چه چیزی بدیهیتر از دیدن؟
▪️اما کاش همه چیز به همین اندازه ساده بود. به خوبی میدانیم آن پیرمرد خردمند برای توضیح چیز سادهای به نام کالا بهمیانجی نوعی انتزاع از دوختن یک کت و شلوار در یک خیاطی کوچک شروع کرد و چه دقیق تاریخ سرمایه را از دوران کارگاههای تولیدی تا کارخانههای صنعتی برایمان روایت کرد. بهگونهای که امروز که بیش از پیش تمام مناسبات شهری شدهاند از هر طرف که میرویم، باز چارهای نداریم که به منطق تحلیلی سرمایه برگردیم.
🔹اگرچه نه تماما به همین سبک و سیاق که عجالتا در توانمان نیست، اما میتوان گام بهگام نشان داد تا چه اندازه ما نمیتوانیم مناسبات اجتماعی و فضایی دوروبرمان را ببینیم. فراتر از صورتبندیهای فرمال، در اینجا دیدن به قسمی درک کردن برمیگردد. در این معنا، بهواقع درک مناسبات جاری در فضا بیش از هر زمانی به تامل و درک سایر چیزهای نادیدنی نیاز دارد. بنابراین، دیدن آن لحظهای است که تمام روابط مرئی و نامرئی در چشمهای سوژه به میانجی پلک زدنهای مکرر، تقاطع پیدا می کند. هم از اینروست که در یک فضای واحد ما با چیزهای دیدنی متفاوت سروکار داریم.
▪️سوژهای در شیرآباد زاهدان قدم میزند. او بیش از هر زمانی چیزهای کثیف و خطرناک میبیند: جوانان لات ولوتی که خالکوبیهای رنگارنگ دارند. جیببرهایی که فرهنگ ندارند و در تاریخ چندسالهشان همواره فرهنگ فقر را بازتولید میکنند. کوچههای تنگ و باریک که نفوذپذیر نیستند و با اسناد بالادستی همخوانی ندارند.
🔸سوژهای دیگر اما وقتی به آنجا میرود، چیزهای دیگری میبیند: فرودستانی که تاریخا از فرایند توسعه شهری کنار گذاشته شدهاند. باقیماندههایی که در اقتصاد رسمی جایگاهی ندارند و تنها مفر زندگیشان اقتصادغیررسمی است. محلهای که از خدمات شهری بهرهای نبرده است.
▪️در اینجا ما با دو شیوه از دیدن طرفیم. از یکطرف کسی را میبینیم که فضا را به میانجی پیفپیف بو میدهد، روایت میکند. از طرف دیگر کسی را داریم که تلاش میکند به مناسباتی که در شهرها، باقیمانده تولید میکند، توجه کند.
🔹هرکدام از این اشکال دیدن با ارجاع به نوعی از رسمیت و غیررسمیت در نظام برنامهریزی، به سیاستگذاریهای متعددی منتهی میشوند. یکی باعث بازتولید نظم مرکزی و ترمیم شکافهای نظام برنامهریزی و دیگری باعث به پرسش کشیدن سیاستهای مرکزمحور و تعمیق شکافها میشود.
🔸شما فضا را چگونه میبینید؟
#عاملیتدیدن
#جستارهایدریافتی
#بهحومهبیایید
https://t.me/urbannEssay
Telegram
حومه
جایی برای تاملات فضایی
ارتباط با ادمین
و ارسال جستارها:
@Urban_Essay
12
7
4
2
1October 13, 2025 3.3K 26
