✍️حافظشناس فرانسوی که عطر حافظ داشت
محمدرضا اسلامی
🔵در میانهٔ اخبار جنگ و منازعات بیپایان بینالمللی، خبری کمرنگ آمد و رفت:
«پروفسور شارل هانری دو فوشهکور، ایرانشناس و حافظشناس برجستهٔ فرانسوی، درگذشت.»
او چند روز پیش، پس از شش دهه پژوهش دربارهٔ زبان و ادبیات فارسی، چشم از جهان فروبست و روی در نقاب خاک کشید.
دربارهٔ دو فوشهکور بسیار میتوان نوشت؛ اما برای من، او دو ویژگی شگفتانگیز داشت:
🔵 یک ـ چهل سال وسواس در ترجمه کلمات حافظ
دو فوشهکور «نخستین ترجمهٔ کامل غزلیات حافظ به زبان فرانسه» را پدید آورد؛ کاری سترگ که حاصل چند دهه مأنوسبودن با جهان حافظ بود.
او مصرع به مصرع ـ و گاه نیممصرع به نیممصرع و واژه به واژه ـ با شعر حافظ درگیر میشد. مسئله برایش صرفاً «برگرداندن کلمات» از فارسی به فرانسه نبود. میکوشید تا با دانشجویانش از ترجمهٔ مکانیکی و تحتاللفظی فاصله بگیرند و برای هر مصرع، واژگانی بیابند که تا حد امکان به منظور حافظ (دیدگاه حافظ) در فرانسوی نزدیک شوند.
یعنی نخست باید میفهمید حافظ چه میگوید؛ سپس میکوشید آن «معنا» را در زبان فرانسوی دوباره زنده کند.
کاری طاقتفرسا که نزدیک به ۴۰ سال از زندگی او را دربرگرفت.
🔵 دو ـ حافظ را فقط ترجمه نکرده بود؛ با حافظ زیسته بود
اما آنچه در دیدار با دو فوشهکور بیش از دانش گستردهاش مرا تحت تأثیر قرار داد، چیز دیگری بود.
سالهای طولانیِ مؤانست با حافظ، گویی آرامآرام در شخصیت او رسوب کرده بود.
در رفتارش نوعی زلالی بود؛
در سخنش متانت؛
در حضورش آرامشی شگرف؛
و در بیانش پیراستگی و بیتکلفی.
در آن دیدار، برای من تکاندهنده بود که میدیدم با پژوهشگری روبهرو نیستم که صرفاً حافظ را «مطالعه» و «ترجمه» کرده باشد.
گویی او آنقدر با حافظ زیسته بود که چیزی از جهان حافظ در جانش نشسته بود.
بعضی آدمها عمری دربارهٔ یک شاعر یا امر قدسی تحقیق میکنند؛ کتاب مینویسند، مقاله منتشر میکنند و درس میدهند، ولی «فقط تحقیق» میکنند!
اما گاهی، در مواردی بسیار نادر، پژوهشگر چنان با موضوع پژوهش خود مأنوس میشود که مرز میان «دانستن» و «زیستن» کمرنگ میشود.
شارل هانری دو فوشهکور و درک او از غزلیات برای من از این جنس بود:
حافظشناسی که فقط حافظ را ترجمه نکرده بود؛ عطر حافظ گرفته بود.
خدایش رحمت کناد.
▪️▪️▪️
📌لینک یادداشت پنج سال پیش درباره مقاله حافظشناس فرانسوی در اجلاس یونسکو در شیراز
🔻
https://t.me/solseghalam/1771
62
8
6August 7, 2026 5.7K 74
