پلتفرم شوروم

خانه‌ی ما در آخرین کوچه و به قول مجید تهِ تهِ روستاست. نگاهم به دنبال ملخ بزرگی می‌جهد و لبانم به خنده کش می‌آید.
مجید همزمان رو به ملخ و من در حرکت است. مسیر چشمانم را می‌خواند و پایش را پیروزمندانه روی ملخ می‌گذارد و فشار می‌دهد. صدای قرِچِ درهم‌شکستنش را می‌شنوم. اخم‌هایم را در هم می‌کشم. ته گلویم تلخ می‌شود.
ما هر دو کلاس پنجم هستیم، اما مجید از من قدبلندتر است. زورش هم بیشتر است. در مدرسه‌ی روستا کلّی طرفدار دارد و همه از او حساب می‌برند.

غریق‌نجات استخر، دماغ عمل‌کرده‌ی همکارش را به‌دقت وارسی کرد و لبخند رضایت حاصل از نتیجه‌ی کار را که مهمان صورتش کرد، چرخید به سمتم و گفت: «تو هم اگه دماغت رو عمل کنی، خیلی قشنگ می‌شی، عمل کن.» و من کل روز و هفته و تا همین لحظه به این فکر می‌کنم که واقعاً اگر دماغم را عمل کنم، قشنگ می‌شوم؟

من آرژانتینی‌ام. روزگاری جزو خدمه‌ی کشتی‌ای شدم. در مارسی پزشکی پیدا کردم که مدرکی را امضا کند؛ مدرکی که گواهی می‌داد دیوانه‌ام. این کار آسان برایش بود؛ چون گویا خودش هم دیوانه بوده است. این‌طور بود که توانستم کشتی را ترک کنم؛ اما از سوی دیگر، آن‌ها در دارالمجانینی حبسم کردند و حالا هیچ امیدی ندارم کسی از اینجا خلاصم کند.

من با تهرانپارس آغاز شده‌ام؛ محله‌ای که یک ثروتمند یزدی، ارباب هرمز زرتشتی، بعد از بازگشت از هند، در شرق تهران در دهه‌ی ۲۰ بنا می‌کند، با خیابان‌هایی به سبک پاریس و نام‌هایی برگرفته از اسطوره‌های ایرانی: از رستم و اسفندیار و گیو گرفته تا کادوس و روئین‌تن و آرش تیرانداز.
اولین خاطره‌هایم از خودم برمی‌گردد به سال ۵۱، در طبقه‌ی دوم خانه‌ی کوچه‌ی ۱۹۰ تهرانپارس. از روزگارم قبل از زندگی در تهرانپارس، چیزی در ذهن ندارم، جز خاطرات مبهمی که آن هم به خاطر بوها در یادم مانده.

اگر بخواهم نسبتم را با آینه یا درخت زندگی بسنجم، حتماً که به آینه نزدیک‌ترم. شاید این را هم بشود انداخت گردن جبر جغرافیایی که در آن گیر افتاده‌ایم. واقعاً می‌شود برای رهایی از همه‌ی رنج‌هایی که می‌کشیم، به زمان اسطوره‌ای پناه برد؟ می‌شود چنین تصوری داشت؟ هرچه فکر می‌کنم از آن لحظه‌ای که بنیان جهان نهاده شده خیلی دورم. منظورم از دور بودن البته که زمانی نیست. بیشتر ذهنی است. الکسی را خیلی بهتر از جک می‌فهمم. از چشم او مادر را می‌بینم که روی پرچین به انتظار نشسته – انتظار را خوب می‌شناسم.

پای قوام از جایی در ذهن ما باز شد که از بین همه اتفاقات آن سال، مادربزرگ، قوام را برای تداعی انتخاب کرد؛ زن خانه‌داری که اصلا اهل سیاست نبود، تأسیس سازمان ملل و درگیری‌های بیرونی و درونی در دنیای او جایی نداشت، هیچ‌وقت پای هیچ خبری ننشست و جهان برای او همان جز محوطه‌ی خانه و حیاطش معنای دیگری نداشت، فقط هر وقتی می‌خواست به زمان مرگ شوهرش اشاره کند، می‌گفت همان سالی که قوام آمد و از اینجا فامیلی قوام حکم آدرس را پیدا می‌کند، آدرسی که مرا به رویدادی محو در سال‌های دور می‌برد و رها می‌کند.

جهان، روح دارد و به شیوه‌هایی مرموز با ما حرف می‌زند، یا دست‌کم این چیزی بود که سِپو از تومبی آموخته بود. در آن روستای دورافتاده، تومبی گروه بزرگی از پیروان، که بیشترشان زن بودند، را دور خودش جمع کرده بود. این زن‌ها در تمامی جلسات هفتگی تومبی کنار رودخانه شرکت می‌کردند، شهرت او را به روستاهای همسایه می‌رساندند، و بی‌هیچ چون‌وچرایی تمامی پیشگویی‌هایش را قبول می‌کردند، چرا که با تمام وجودشان او را پیام‌آوری واقعی می‌دانستند.

هر فرد با قرار گرفتن در هر مکان، اقدام به بازسازی معنوی فضا برای تعامل روحی با آن می‌کند. ادغام تخیل، حافظه و احساس، جنبه‌ای منحصربه‌فرد به مکان می‌بخشد. از نقطه‌نظر جغرافیایی، مکان فضایی است مشخص و قابل تعریف. ولی مکان از دیدگاه باشلار تعریف نوینی دارد که نه تنها فلسفی است، بلکه با مفاهیم از پیش حک‌شده در اذهان عموم بس متفاوت است. بر این اساس می‌توان گفت که وجه هندسی مکان معرفی‌شده در کتاب بوطیقای فضا، از ارزش خاصی برخوردار نیست، بلکه فضا مطرح است.

سرم را بالای قابلمه می‌گیرم، عطر برنج می‌خورد توی صورتم، نفس می‌کشم. دانه‌های برنج قد کشیده‌اند. هیچ‌وقت فکر نمی‌کردم آشپز خوبی بشوم، ولی حالا فکر می‌کنم چه خوب از پسش برآمده‌ام. از دیدن دانه‌های کشیده و سفید برنج کیف می‌کنم. دست‌مریزاد دختر! چه کرده‌ای.
صدای انفجاری دلم را می‌لرزاند. از شالیزارهای شمال به دنیای واقعی پرت می‌شوم.
باز شروع شد.

مامان پدرام شبیه هدیه تهرانی بود. شاید نبوده و حالا وقتی دارم درباره‌اش می‌نویسم، دوست دارم فکر کنم که بوده. اما نه، واقعاً شبیهش بود. هدیه تهرانی را از بچگی دوست داشتم، اما نوع دوست‌داشتنم فرق می‌کرد. از درون این زن، پسِ پرده‌ی نقره‌ای سینما، توی کاغذ بی‌خط و بیشتر توی شوکران (به دلایلی نه‌چندان شخصی شوکران را بیشتر به خاطر دارم) چیز گنگ و مرموزی ساطع می‌شد که دوست‌داشتنم را عمیق‌تر می‌کرد. حالا اما فکر می‌کنم تمامش مثل خیره‌نگاه‌کردن به سر یک زخم باز بود. یک زخم کوچک اما عمیق توی سرم. بله، مامان پدرام توی بچگی همین احساس را بهم می‌داد.

و شبی در تابستان سال هفتادویک، شش سانتی‌متر قد کشیدی. این یک شوخی یا بازی با کلمه‌ها نیست. معجزه و جادو هم نیست، یا خوردن شربتی در سرزمین عجایب. قد کشیدن یک‌شبه‌ات حقیقتی‌ست با پشتوانه‌ی علم. تو اسکولیوز داشتی. ساده‌ترین تعریف اسکولیوز این است که ستون فقرات به شکل حرف اِس لاتین نزدیک می‌شود. نوع شدیدش جراحی لازم دارد. باید ستون فقرات را راست و با میله‌هایی در جا محکمش کنند.