لیبیا: پێدانی قەرزێك و وەرگرتنەوەی لە داهاتوو
دەست تێهەڵقورتانی تورکیا لە لیبیا دا یەکێکە لە خاڵە هەرە ستراتیژیەکانی نیۆ عوسمانیگەرایی، کە هەوڵە سەربازی و سیاسی و ئابوورییەکان بۆ فراوانکردنی کاریگەرییەکانی لە ناوچەکەدا تێکەڵ دەکات. ئەم بەشداریکردنە تەنها پەیوەندی بە یارمەتیدانی هاوپەیمانانەوە نییە بەڵکو پەیوەندی بە دەستەبەرکردنی هێڵی جیۆپۆلەتیکی درێژخایەن لە باکووری ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستەوە هەیە.
لە کاتی شەڕی ناوخۆی لیبیادا، تورکیا خۆی لەگەڵ (حکومەتی ویفاقی نیشتمانیی) دانپێدانراوی نێودەوڵەتیدا هاوتەریب کرد کە بنکەکەی لە تەرابلوس بوو، ئەم حوکمەتە دژی (سوپای نیشتمانی لیبیا) بوو بە سەرکردایەتی ژەنەڕاڵ خەلیفە حەفتەر، لە لیبیا دا تورکیا پالپشتی و هاوکاری سەربازی پێشکەش بە حکومەتی ویفاق کرد بە ناردنی درۆنی بەیرەکتار TB2، سیستەمی بەرگری ئاسمانی، راوێژکاری سەربازی...، کە ئەم هاوکاریانەش لەم شەری ناوەخۆییەی لوبناندا هەمیشە لەبەرژەوەندی حوکمەتی ویفاقی بوو وای کرد پێشرەوییەکانی سوپای نیشتیمانی بەرپەرچ بدەنەوە و خاکە سەرەکی و گرنگ و ستراتیژیەکان کۆنترۆڵ بکەن، وێڕای هەزاران سەربازی بەکرێگیراوانی سوری کە لەلایەن تورکیاوە مووچەیان پێدەدرا، بۆ شەڕکردن بەناوی حکومەتی ویفاقی لە لیبیا جێگیرکران. ئەم چەکدارانە بۆ بەهێزکردنی ئۆپەراسیۆنە زەمینیەکان بەکارهێنران، ئەمەش وایکرد کە سوپای تورکیا پێوست نەکات بە ڕاستەوخۆ بەشداری بکات. هاوکات لە ساڵی ٢٠١٩ دا تورکیا و حکومەتی ویفاقی رێککەوتنێکی پر لە مشتومڕاویان واژۆکرد، کە زۆنی ئابووری تایبەتیان لە رۆژهەڵاتی ناوەراست دیاری کرد، کە ئەم رێککەوتنە دژ بە بانگەشەکانی یۆنان و قوبرس و میسر وەستایەوە کە رێگە بە تورکیا دەدات دەستی بگات بە یەدەگی نەوت و گاز لە دەریاوە. هەرچەندە ئەم ڕێککەوتنە گرژیی و ناکۆکی لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا و زلهێزەکانی ناوچەکە پەرەی سەندووە، کە بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان بە نایاسایی دەزانن.
هەروەها لەلایەکی ترەوە لە رووی ئابوری نیشتیمانی یەدەگی بەرچاوی نەوت و گاز لە لیبیا پاڵنەرێکی دیکەیە بۆ تورکیا. دەستەبەرکردنی کاریگەری لەسەر لیبیا ڕێگە بە تورکیا دەدات دەست بەو سەرچاوانە بگات، ئەمەش ئاسایشی وزە و خواستە ئابوورییەکانی بەهێزتر دەکات.
وڵاتی لیبیا لە رووی ناوچەی هەرێمیەوە شوێنێکی ستراتیژی هەیە، ناوچەی لیبیا پێگەی تورکیا لە باکووری ئەفریقیا دەڕەخسێنێت و کاریگەرییەکانی بۆ ناوچەی مەغریب درێژدەکاتەوە ئەمەش تەواوکەری دیدگای نیۆعوسمانیگەرایی تورکیایە بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی باڵادەستی لە ناوچەکانی پێشووی عوسمانیدا.
لەگەڵ ئەوەش دا تورکیا بەهۆی پاڵپشتیکردنی حکومەتی ویفاقی بەندەرەکانی لیبیای بۆخۆی مسۆگەر کردووە و لەوێوە تورکیا پرۆژەی هێزی دەریایی خۆی خستۆتە گەڕ.
لەهەمان کاتدا پشتیوانی تورکیا بۆ حکومەتی ویفاقی دژایەتییەکی توندی میسر و ئیماراتی بەدوای خۆیدا هێناوە کە پشتگیری لە سوپای نیشتیمانی دەکەن. ئەم وڵاتانە فراوانخوازیی تورکیا وەک هەڕەشەیەک بۆ سەر پێگەی خۆیان لە ناوچەکەدا دەبینن. بەتایبەتی میسڕ، تێوەگلانی تورکیا بە مەترسی ڕاستەوخۆ بۆ ئاسایشی سنوورەکان و بەرژەوەندییەکانی لە لیبیا دەڕوانێت. تورکیا خۆی جێگیر کردووە بۆ ئەوەی سوود لە ئاوەدانکردنەوەی لیبیا لە دوای جەنگ وەربگرێت، چاوی لە گرێبەستە قازانج بەخشەکانە لە ژێرخان و قەرز و وزە و گواستنەوەدا.
شینکاف | بەشی چوارەم
1
11
6
1
11
6
1January 17, 2025 3.5K 15
