ازدواج فامیلی؛ آیا خطرات آن بیش از واقعیت بزرگنمایی شده است؟
ازدواج میان خویشاوندان نزدیک، بهویژه ازدواج دخترعمو–پسرعمو و پسرخاله–دخترخاله، سالهاست عمدتاً از منظر خطرهای ژنتیکی بررسی می‌شود. مقاله جدید دیوید لاوسون در PNAS با عنوان «آیا یک شرّ بیش از حد بزرگنماییشده است؟ پیامدهای ازدواج فامیلی» تلاش می‌کند این موضوع را در چارچوبی گستردهتر بررسی کند و هشدار می‌دهد که قضاوت درباره ازدواج فامیلی صرفاً بر اساس خطرهای زیستی، تصویر کاملی ارائه نمیدهد.
خطر اصلی از افزایش هموزیگوسیتی و در نتیجه احتمال بروز بیماریهای ناشی از ژنهای مغلوب پدید میآید؛ اما اندازه این خطر به میزان خویشاوندی، سابقه ازدواجهای فامیلی در نسلهای قبل و ساختار ژنتیکی جمعیت وابسته است.
ازدواج فامیلی در بسیاری از جوامع فقط یک انتخاب ژنتیکی یا فردی نیست، بلکه کارکردهای اجتماعی و اقتصادی نیز داشته است؛ از جمله حفظ شبکههای خویشاوندی، اعتماد، حمایت متقابل و گاهی حفظ دارایی در داخل خانواده. بنابراین پیامدهای آن را نمیتوان بدون درنظرگرفتن شرایط فرهنگی و اقتصادی جامعه تفسیر کرد. در عین حال، این دیدگاه به معنای بیاهمیت بودن خطر ژنتیکی نیست؛ شواهد پزشکی همچنان نشان میدهند که افزایش خویشاوندی والدین میتواند احتمال برخی بیماریهای اتوزومال مغلوب و ناهنجاریهای مادرزادی را افزایش دهد، به‌خصوص هنگامی که ازدواج فامیلی در چندین نسل تکرار شده باشد.
مهم‌ترین پیام این بحث پرهیز از دو نگاه افراطی است: نه اینکه ازدواج فامیلی را ذاتاً «بیمارکننده» بدانیم و نه اینکه خطر ژنتیکی آن را نادیده بگیریم.
در خانوادههایی با سابقه بیماری ژنتیکی، چندین نسل ازدواج فامیلی یا سابقه مرگ نوزادی و ناهنجاری مادرزادی، ارزیابی ژنتیکی و مشاوره پیش از بارداری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در واقع، تصمیم بالینی مناسب باید بر پایه سابقه خانوادگی، میزان خویشاوندی، الگوی ازدواج در نسلهای گذشته و دسترسی به آزمایش‌های ژنتیکی باشد؛ رویکردی که هم خطر واقعی را جدی میگیرد و هم از برچسبزنی و سادهسازی یک پدیده پیچیده انسانی پرهیز می‌کند.
Reference:
Lawson DW. An evil much exaggerated? The consequences of cousin marriage. Proceedings of the National Academy of Sciences. 2026;123(41):e2630039123.
اصل مقاله در PNAS
آقای دکتر امیر علی سهراب پور (فوق تخصص گوارش بزرگسالان)