🔺 حرکت نامرئی قلب زمین: مرکز جرم سیاره ما سالانه چگونه جابجا می‌شود؟
🔹 تمام موقعیت‌های مکانی در سامانه ردیابی جی‌پی‌اس (GPS) بر اساس یک نقطه نامرئی و بنیادین محاسبه می‌شوند: «مرکز جرم زمین». ماهواره‌های ناوبری مدارهای خود را گرد این نقطه تنظیم می‌کنند و اغلب در محاسبات مهندسی، آن را نقطه‌ای ثابت در فضا در نظر می‌گیرند؛ اما واقعیت این است که مرکز گرانشی زمین هرگز کاملاً بی‌حرکت نیست و با تغییر فصل‌ها چند میلی‌متر جابجا می‌شود. اکنون دانشمندان آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (JPL) در پژوهشی جدید دریافته‌اند که دامنه این نوسان سالانه، تقریباً نصف مقداری است که تا پیش از این برآورد می‌شد.
❕ تفاوت مرکز هندسی و مرکز جرم: رقص آب و هوا میان دو نیمکره
اگر زمین یک کره صلب و بی‌نقص بود، مرکز هندسی و مرکز جرم آن دقیقاً بر هم منطبق می‌شدند. اما سیاره ما سامانه‌ای پویاست؛ جابجایی تریلیون‌ها تن آب، برف، یخ و جو میان نیمکره شمالی و جنوبی باعث می‌شود مرکز گرانشی سیاره دائماً تغییر موقعیت دهد. برای نمونه، در ماه مارس با انباشت صدها میلیارد تن برف در اوراسیا و آمریکای شمالی، مرکز جرم زمین حدود ۳ میلی‌متر به سوی قطب شمال کشیده می‌شود. تنها یک ماه بعد، با باران‌های سنگین در حوزه رودخانه آمازون و اضافه شدن ۲۴۰۰ گیگاتن آب، این مرکز حدود ۲.۲ میلی‌متر به سمت آمریکای جنوبی بازمی‌گردد و در اواخر تابستان با تخلیه آب‌ها به اقیانوس آرام، به سمتی دیگر متمایل می‌شود.
🔹 در طول دهه‌های گذشته، دانشمندان نمی‌توانستند این جابجایی دوره‌ای را با دقتی بالا محاسبه کنند. برآوردهای بین‌المللی پیشین تا ۷ میلی‌متر با یکدیگر اختلاف داشتند؛ فاصله‌ای که بزرگی آن با خود میزان جابجایی برابری می‌کرد! دلیل این خطای بزرگ، تمرکز نامتوازن ایستگاه‌های لیزری زمینی در اروپا و آمریکای شمالی بود؛ علاوه بر آن، اثر سنگینی توده‌های آب و یخ در خم کردن کشسان پوسته زمین نادیده گرفته می‌شد.
❕ چرا اختلاف چند میلی‌متری برای تمدن مدرن حیاتی است؟
شاید تغییر چند میلی‌متر در سیاره‌ای به قطر ۱۲٬۷۴۲ کیلومتر ناچیز جلوه کند، اما دنیای مدرن به شکل حیاتی بر دقت‌های میلی‌متری متکی است. ماهواره‌های ارتفاع‌سنجی که بالا آمدن تدریجی آب دریاها بر اثر گرمایش جهانی را پایش می‌کنند و سامانه‌های ناوبری خودکار در بنادر بین‌المللی و هواپیماها، همگی به یک دستگاه مختصات باثبات نیاز دارند. حل خطای ۷ میلی‌متری و رساندن دقت به کمتر از ۲.۵ میلی‌متر، تضمین می‌کند که داده‌های اقلیمی و نقشه‌برداری‌های حیاتی دهه‌های آینده دچار انحراف نشوند.
🔹 این پژوهش که در ژورنال Geophysical Journal International منتشر شده، با تلفیق داده‌های فاصله‌سنجی لیزری و مدارگردهای دوقلوی ثقل‌سنج «گریس-فالو آن» (GRACE-FO) نشان می‌دهد حجم جرم سیالاتی که میان دو نیمکره جابجا می‌شوند کمتر از حدسیات گذشته بوده است؛ کشفی که چهارچوب مرجع سیاره ما را شفاف‌تر و باثبات‌تر از همیشه بازتعریف می‌کند.
[منبع]
🆔 @Science_Focus
#زمین_شناسی #ژئوفیزیک #ناسا #جی_پی_اس #ماهواره #اقلیم_شناسی #علوم_زمین
Earth.com
Earth’s center of mass is moving, and scientists just found something surprising
NASA scientists found that Earth's center of mass wanders only about half as far each year as previously thought — and revealed what's driving the wobble.
2
1October 4, 2026 117 5
