Sarvar Eshboltayev | Math

Ikki haftacha oldin bir safardan qaytayotganimizda qizim taklifi borligini aytdi.


Qizim: "Dada, menda bir taklif bor. Men matematika qilishni minecraft o'ynashga almashtirsam nima deysiz?".

Men: "Xo'sh. Qanday qilib? Nimani o'yladingiz?"

Qizim: "Men necha varaq matematika qilsam, qancha Minecraft o'ynasam bo'ladi?"

Men: "Bilmasam, siz nima deb o'ylaysiz?"

Qizim: "Uch varaq uchun yarim soat deb o'ylayman."

Men: "Meng ma'qul. Olti varaq qilsangiz bir soat o'ynasangiz bo'ladi."

Qizim: "😊 Kelishdik."

Men: "Qizim, faqat bitta shart bilan. Qarzga o'ynash yo'q. Hozir o'ynay, keyin matem qilaman demaysiz."

Qizim: "Kelishdik."

**

Hozir 99 minut Minecraft vaqti bor bor.

Oldin dam olish kunlari dars qilmas edi.

Bugun yakshanba, 60 minut Minecraftga ishladi.

**

Taklif uni o'zidan chiqdi.

Kelishuvni o'zgartirishga ikki tomon ham ochiq 😁

©Bek Olimjon

O‘tmishdagi qarorlaringiz uchun o‘zingizni ayblamang.

Agar bugungi aqlim boʻlganida,
Kechagi xatoni qilmagan boʻlar edim.
Agar kechagi xatoni qilmaganimda
Bugungi aqlim boʻlmas edi.

Tasavvur qiling bir yil oldingi ahmoqona qarorizni esladiz.
O‘sha paytda sizda hozirgi tajriba, bilim va tushuncha yo‘q edi. Har bir inson o‘zining o‘sha paytdagi imkoniyati va dunyoqarashidan kelib chiqib eng to‘g‘ri deb bilgan qarorini qabul qildim deb oʻylaydi.

4-o‘lchamli fazo (4D) va uning narigi dunyo (oxirat) bilan ehtimoliy bog‘liqligi haqidagi mavzu fizika, matematika, falsafa, teologiya va ezoterika chorrahasida joylashgan murakkab masala bo‘lib, bu g‘oya aniq ilmiy isbotga ega emas, balki nazariy modellar va metafizik talqinlarga asoslanadi. Ilmiy nuqtai nazardan, xususan Albert Eynshteynning Maxsus va Umumiy nisbiylik nazariyalarida to‘rtinchi o‘lcham bu "makon" emas, balki "vaqt"dir, ya’ni biz uch o‘lchamli makon va bir o‘lchamli vaqt (3+1) birlashgan "fazo-vaqt" kontinuumida yashaymiz, biroq nazariy fizikada va matematikada to‘rtinchi fazoviy o‘lcham (gipersfera yoki tesserakt ko‘rinishida) mavjud bo‘lishi ehtimoli ham ko‘rib chiqiladi. Zamonaviy "Torlar nazariyasi" (String Theory) va "M-nazariya" koinotda biz ko‘rib turgan uch o‘lchamdan tashqari yana 6-7 ta qo‘shimcha o‘lcham mavjudligini, ammo ular mikroskopik darajada o‘ralganligini yoki bizning olamimiz kattaroq ko‘p o‘lchamli "Multiverse" (ko‘p olamlik) ichidagi bir "brana" (parda) ekanligini ilgari suradi, bu esa fan tilida parallel olamlar mavjudligini inkor etmaydi. Falsafiy va diniy ma’lumotlarga yuzlanadigan bo‘lsak, ingliz matematigi Charlz Xovard Xinton va rus faylasufi P.D. Uspenskiy o‘z asarlarida to‘rtinchi o‘lchamni inson ongi va ruhiy holatining kengayishi bilan bog‘lashgan bo‘lib, ularning fikricha, inson vafot etganda uning ruhi uch o‘lchamli jismoniy qobiqdan chiqib, vaqt va makon cheklovlari bo‘lmagan yuqori (4D) o‘lchamga o‘tadi, bu esa dindagi "abadiyat" tushunchasiga mos keladi. Buni tushuntirish uchun ko‘pincha Edvin Ebbottning "Yassi dunyo" (Flatland) asaridagi analogiya qo‘llaniladi: xuddi ikki o‘lchamli varaqdagi mavjudotlar uchinchi o‘lchamni (balandlikni) ko‘ra olmagani va uch o‘lchamli inson ular uchun g‘aybiy qudratdek tuyulgani kabi, biz ham to‘rtinchi o‘lchamni, ya’ni ehtimoliy narigi dunyoni his qila olmaymiz, garchi u bizning yonginamizda yoki hatto ichimizda bo‘lsa ham. Islom va xristianlikdagi "g‘ayb olami" tushunchasi zamonaviy metafizikada bizning hissiyot organlarimiz qabul qila olmaydigan yuqori chastotali yoki parallel o‘lchamlar sifatida talqin qilinishiga urinishlar mavjud. Masalan, farishtalar yoki jinlarning devorlardan o‘tishi, bir vaqtning o‘zida turli joylarda bo‘lishi yoki g‘oyib bo‘lishi to‘rtinchi o‘lchamdagi harakatning uch o‘lchamli dunyodagi proeksiyasi sifatida tushuntirilishi mumkin. Klinik o‘limni (NDE - Near Death Experience) boshdan kechirgan insonlarning xotiralaridagi "vaqtning to‘xtashi", "borliqni 360 darajada to‘liq ko‘rish" va "moddiy to‘siqlardan o‘tish" kabi fenomenlar matematik jihatdan 4D fazo xususiyatlariga juda mos kelishi bu gipotezani yanada jonlantiradi. Biroq, shuni aniq ta’kidlash kerakki, bugungi kunda hech qanday fizik eksperiment narigi dunyoning aynan 4-o‘lcham ekanligini tasdiqlamagan va bu tushuncha ilmiy faktdan ko‘ra ko‘proq insoniyatning mavjud borliq murakkabligini va ruhning o‘lmasligi ehtimolini matematik mantiq bilan bog‘lashga urinishi mahsulidir.