ФИҚҲИЙ МАЗҲАБЛАРГА ЭРГАШИШ ЗАРУРАТИ ВА АҲАМИЯТИ
Ислом дини инсон ҳаётининг барча соҳаларини қамраб олган мукаммал дин бўлиб, унинг ҳукмлари Қуръони карим ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларига асосланади. Бироқ Қуръон ва ҳадислардан мустақил равишда ҳукм чиқариш ҳар бир инсоннинг қўлидан келмайди. Бунинг учун араб тили, Қуръон ва ҳадис илмлари, усулул-фиқҳ, ижмоъ, қиёс ва бошқа кўплаб илмларни чуқур билиш талаб қилинади. Шу сабабли мусулмонлар фиқҳий масалаларда мужтаҳид уламолар томонидан шакллантирилган мазҳабларга эргашиб келганлар.
Аҳли сунна вал-жамоа орасида Ҳанафий, Моликий, Шофеъий ва Ҳанбалий мазҳаблари кенг тарқалган. Ушбу мазҳаблар Қуръон ва суннатга асосланган бўлиб, ҳукм чиқариш усулларининг аниқлиги ва мукаммаллиги билан ажралиб туради.
Замонавий ҳанафий фиқҳи уламоларидан доктор Салоҳ Абулҳож ҳазратлари «Ал-мадхал ал-муфассал ила-л-фиқҳ ал-ҳанафий» асарида тўрт мазҳабдан бирига эргашишнинг муҳим сабабларини зикр қилади. Жумладан, мазкур мазҳабларнинг усуллари пухта экани, уларнинг уммат томонидан қабул қилингани, қозилик ва давлат ишларида қўлланилгани, мазҳаб имомларининг тақво ва илм соҳиблари бўлгани ҳамда мазҳаб масалаларининг шогирдлар ва уламолар томонидан тадвин қилиниб, ишончли равишда нақл қилингани шулар жумласидандир.
Мазҳабларга асрлар давомида кўплаб уламолар хизмат қилганлар. Улар мазҳабларнинг асосларини шарҳлаб, фуруъий масалаларни тартибга солган ва янги воқеликларга фиқҳий ечимлар топганлар. Шу сабабли мазҳаблар бир кишининг шахсий фикри эмас, балки катта илмий мактаб ва бой фиқҳий мерос ҳисобланади.
Мазҳабга эргашишнинг муҳим жиҳатларидан бири — фиқҳий муаммоларни ҳал қилишда мусулмонга аниқ йўл кўрсатишидир. Масалан, таҳорат, намоз, рўза, никоҳ, талоқ, савдо ва мерос каби масалаларда ҳар бир инсоннинг мустақил равишда Қуръон ва ҳадислардан ҳукм чиқариши жуда қийин. Мазҳаблар эса мазкур масалалар бўйича уламолар томонидан ишлаб чиқилган тизимли ечимларни тақдим этади.
Шунингдек, мазҳабга эргашиш дин ҳукмлари билан ўзбошимчалик билан муносабатда бўлишнинг олдини олади. Агар инсон ҳар бир масалада ўз хоҳишига қулай бўлган ҳукмни танлайверса, бу нафс хоҳишига эргашишга олиб келиши мумкин. Мазҳаб эса мусулмонни муайян илмий тизим ва қоидалар асосида амал қилишга ўргатади.
Бугунги кунда интернет ва ижтимоий тармоқларда турли диний фикрлар кўпайган бир даврда мазҳабга эргашишнинг аҳамияти янада ортиб бормоқда. Чунки мазҳаб мусулмонга диний масалаларда ишончли, тизимли ва асрлар давомида синовдан ўтган илмий йўлни кўрсатади.
Хулоса қилиб айтганда, фиқҳий мазҳабларга эргашиш мусулмоннинг диний ҳаётида муҳим аҳамиятга эга. У фиқҳий масалаларни тўғри ва тизимли ҳал қилишга, диний ҳукмларни нафс хоҳишига кўра танлашдан сақланишга ҳамда мусулмонлар орасида диний барқарорлик ва бирликни таъминлашга хизмат қилади.
Демак, мазҳабга эргашиш кўр-кўрона тақлид эмас, балки Қуръон ва суннатни англашда асрлар давомида шаклланган, пухта илмий асосларга эга бўлган фиқҳий мактабга амал қилишдир.
Садр ота жоме масжиди имом хатиби Файзулло ИЗЗАТИЛЛАЕВ