در باب ویدیوی دکتر سلطانی درباره فلسفه و نقد ابوطالب صفدری عزیز
به نظرم هم دکتر سلطانی و هم دکتر صفدری بخشی از مسئله را درست میبینند؛ اما نقد ابوطالب عزیز در یک نقطه مهم، سطح بحث را جابهجا میکند.
اینکه امروز فلسفه تخصصی شده، فیلسوفها مثل همه انسانها خطاپذیرند و بسیاری از تحولات تاریخی را دانشمندان و مهندسان رقم زدهاند، نقد کاملاً درستی به اسطورهسازی از فیلسوف است؛ اما هنوز نشان نمیدهد که فلسفه صرفاً یک تخصص در کنار سایر تخصصهاست.
چون «فیلسوف» با «فلسفه» یکی نیست؛ همانطور که محدودیتهای یک فیزیکدان چیزی درباره شأن و ماهیت فیزیک نمیگوید.
به نظرم مشکل اصلی اینجاست که فلسفه ناخواسته با معیار کارکرد مستقیم و تولید عینی سنجیده میشود:
مهندس چیزی طراحی و میسازد، پزشک بیماری را تشخیص و درمان میکند، دانشمند پدیدهای را کشف و تبیین میکند؛ پس فلسفه چه «محصول» یا کارکرد مستقیمی دارد؟
اما فلسفه الزاماً قرار نیست در همان سطح عمل کند. گاهی مفاهیمی را فراهم میکند که بعدها در علم و تکنولوژی بارور میشوند؛ و گاهی نیز برعکس، تحولات علمی و تکنیکی فلسفه را وادار به بازاندیشی در مفاهیم و پیشفرضهایش میکنند.
لایبنیتس، برای مثال، فیلسوفی بود که در منطق و نظام دودویی کار کرد؛ ایدههایی که بعدها در تاریخ محاسبات و منطق دیجیتال اهمیت پیدا کردند.
پس نقد اسطورهسازی از فیلسوف کاملاً وارد است؛ اما از آن نمیتوان نتیجه گرفت که فلسفه صرفاً «یک تخصص دیگر در کنار سایر تخصصها» است.
به نظرم ابوطالب عزیز، برای نقد اسطورهسازی از فیلسوف، در یک نقطه فلسفه را بیش از حد با معیار کارکرد مستقیم و تولید عینی سنجیده است.
August 20, 2026 150 1
