قجرنامه

محمدعلی فروغی، ناصرالدین شاه را بهترین پادشاه قاجاریه می‌داند که اگر با سایر پادشاهان مستبد مشرق‌زمین مقایسه شود، از اخیار آنان به حساب می‌آید. شاه خصلت و فطرتش از بسیاری از رجال مملکت بهتر بود. خونخوار و مردم‌آزار نبود. با همه مشکلات خارجی و داخلی اقتدار را از دست نداد. خوانین را در اطاعت دولت نگاه داشت و با وجود این‌که احترام علما را نگاه می‌داشت از دخالت مستقیم آنها جلوگیری کرد.

محمدعلی فروغی از بدو پیدایش رضاخان یا از جهت هوش فطری و یا از لحاظ آگاهی از سیاست انگلستان در مورد تمرکز حکومت قدرت و ایجاد دیکتاتوری، همواره او را تقویت می‌کرد و در بسیاری بازی‌های سیاسی مبتکر و در حقیقت یکی از تعزیه‌گردانان اصلی بوده است.

تعديات و تطاولات خائنین دربار ایران در بیست وسیم جمادی الاولی و بعد، مظلومیت ملت ایران را به عموم ملل عالم ثابت کرد و با زبان حال، ترحّم کل سکنه روی زمین را به طرف ایرانیان جلب نمود. خصوصاً خاطر آن سفرای محترم را یک صدای ضعیف و یک استغاثه مظلومانه که از قلب هر ایرانی به آسمان می‌رسد متزلزل داشته، مساعدت آن حُمات آزادی را متوجه حفظ حیات سیاسی ایران نمود چنان که ایرانیان همراهی دول معظمه را در افتتاح تاریخ آزادی خود یک خاطره تاریخی ابدی و یک یادگار غیرقابل زوال می‌دانند و همواره به مساعدت معنوی و تقویت باطنی آن نمایندگان دول معظمه استظهار دارند" (در: حسن حضرتی، مشروطه‌ی ایران به روایت آرشیو عثمانی،
ص76، تهران: نشر لوگوس، چ‌2، 1400)

‍ در شانزده سال حکومتش عرض و ناموس همه را به باد داد. كاريكاتورى از رضاشاه ديدم‏ با شكم گنده، انگليس و روس فشار می‌دهند از دهانش سند مالكيت، از ماتحتش ليره فرو مى‌ريزد!