🔰تحریف نام «خلیج فارس» از چه زمانی آغاز شد؟
پهنه آبی واقع میان جنوب و جنوبغرب ایران و شبهجزیره عربستان، در سنت جغرافیاییِ باستانی، اسلامی و اروپایی، همواره با نامهایی همریشه با «فارس» شناخته شده است.
در منابع یونانی و رومی، میان این پهنه و دریای سرخ تمایز روشنی وجود داشت. جغرافیدانان از تعبیر یونانی «پرسیکوس کولپوس» و در لاتین از «Sinus Persicus» (خلیج پارس) استفاده میکردند.
در متون دانشمندان و جغرافیدانان جهان اسلام مانند اصطخری (مسالک الممالک)، ابنحوقل (صورة الارض)، مقدسی (احسن التقاسیم) و ابوریحان بیرونی، تعابیر صریحی چون «بحر فارس» و «خلیج فارس» به کار رفته است. استمرار این نام در منابع مختلف نشان میدهد که «فارس» یک اصطلاح تثبیتشده جغرافیایی بوده است.
▪️▪️بازتاب در نقشهنگاری و منابع بینالمللی
نام «خلیج فارس» در اطلسها، نقشههای تاریخی و متون دریانوردی معتبر جهان بهعنوان غالب و استاندارد ثبت شده است.
در تاریخ نقشهنگاری، این آبراه به طور مستمر با نامهای معادل Persian Gulf شناخته شده است.
سازمانهای تخصصی بینالمللی مرتبط با دریانوردی و نقشهبرداری، نظیر سازمان آبنگاری بینالمللی (IHO)، در اسناد رسمی و استاندارد خود (مانند نشریات مرجع) این پهنه را با نام اصلی آن درج کردهاند.
▪️▪️استفاده از نام جعلی در سدهٔ بیستم و بستر سیاسی آن
برخلاف قدمت چندهزارسالهٔ خلیج فارس، استفاده از نامهای تحریفی پدیدهای متأخر و عمدتاً برخاسته از تحولات سیاسی و جریانهای ناسیونالیستی سدهٔ اخیر است.
رواج این نامگذاریِ جعلی از میانهٔ قرن بیستم (دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰) همزمان با اوجگیری گفتمان پانعربیسم خصوصاً توسط جمال عبدالناصر در برخی کشورهای عربی شدت گرفت و بعدها راه خود را به مکاتبات اداری و رسانهای بعضی از دولتهای منطقه باز کرد.
در این میان رد پای استعمار و نام افرادی چون سر چارلز بلگریو (کارگزار انگلیس در خلیج فارس) نیز مطرح است؛ منابع نشان میدهند که او در سال ۱۹۵۵ در نشریهای محلی (صوت البحرین) از عناوین مشابه حمایت کرد. وی همچنین کتابی نوشت که به سال ۱۹۶۶ میلادی چاپ و منتشر شد و در این کتاب نیز از عنوان جعلی برای خلیجفارس استفاده کرد.
این روند در دهه ۱۹۶۰ میلادی، همزمان با رقابتهای ژئوپلیتیکی و رشد جریانهای سیاسیِ بلوک عربی، در سطح رسانهها و برخی کتب درسی کشورهای ساحلی عربی گسترش یافت؛ فرآیندی که ماهیت آن کاملاً سیاسی و خارج از چارچوبهای سنتیِ نامگذاری جغرافیایی بود.
▪️▪️موضعگیری و رویهٔ سازمان ملل متحد
سازمان ملل متحد و نهادهای تخصصی آن در فرآیند استانداردسازی نامهای جغرافیایی بارها بر اصالت و اولویت نام رسمی این آبراه تأکید کردهاند.
در اسناد و رویههای اداری دبیرخانه سازمان ملل متحد، استفاده از نام «خلیج فارس» (Persian Gulf) بهعنوان نام استاندارد و متعارف در مکاتبات و نقشهها الزامی شده است.
سند مرجع سازمان ملل با شماره ST/CS/SER.A/29/Rev.1 از جمله منابع کلیدی است که بر لزوم رعایت نام کامل و دقیق این آبراه در اسناد بینالمللی تأکید دارد.
▪️▪️نتیجهگیری
نام «خلیج فارس» ریشهای عمیق در تاریخ، ادبیات جغرافیایی ملل و نقشهنگاری جهانی دارد و به عنوان یک میراث مکتوبِ چندهزارساله شناخته میشود. در مقابل، رواج نامهای جعلی، پدیدهای سیاسی و معاصر است که در بستر رویکرد متمایل به ناسیونالیسم عربی و استعمار در میانهٔ قرن بیستم شکل گرفت. این تفاوت بنیادین نشان میدهد که اصالت تاریخی خلیج فارس فراتر از مناقشات مقطعی سیاسی است.
#علوم_سیاسی
☑️ کانال تلگرام و پیج اینستاگرام علوم سیاسی 👇
🅾️ @po_science
