مرگ اختیاری
موت ارادی
(💠 شیخ محمود شبستری میگوید:)
سه گونه نوع انسان را مماتست
يكى هر لحظه و ان بر حسب ذاتست
(🔰 اسیری لاهیجی در شرح میگوید:)
موت عبارت از عدم شعور و خفاء و كمون است؛ يعنى نوع انسان را سهگونه و سه نوع مرگست:
۱- يكى از آن سهگونه مرگ آن است كه چنانچه ذكر رفت هر لحظه و هر ساعت و در هر طرفة العين به حسب اقتضاى ذاتى ممكن كه لازم امكانيّت است انسان را واقع است كه به حكم «كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ» اى هالك دائما لا انّه هالك فى وقت من الاوقات، در هر زمان به حسب آن اقتضاء نيست مىگردد و به مقتضاى «بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ» بتجلّى نفس رحمانى به حسب خلع و لبس در هر لحظه هست مىشود و از غايت سرعت تجلّى وجودى ادراک انعدام نمىكنند و على الدوام وجود واحد مرئى است. چون اشارت به نوع اوّل موت نمود مىفرمايد كه:
(💠 شیخ محمود شبستری میگوید:)
دوم زانها ممات اختياريست
سوم مردن مر او را اضطراريست
(🔰 اسیری لاهیجی در شرح میگوید:)
۲- يعنى مرگ دوم از آن ممات سهگانه مرگ اختياري است كه مخصوص نوع انساني است و آن موت عبارت از قمع هواى نفس و اعراض از لذّات جسمانى و مشتهيات نفسانى و مقتضيات طبيعت و شهوات است. و امام جعفر صادق عليه السّلام مىفرمايد كه الموت هو التّوبة، قوله تعالى فَتُوبُوا إِلى بارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ و هركه اجتناب از لذّات و شهوات و آرزوى نفسانى نمود البته نفس خود را كشته است.و در اصطلاحات صوفيّه مخالفت نفس را موت احمر گفتهاند و «موتوا قبل ان تموتوا» اشارت به اين موت اختياري است كه ذكر رفت.
عارف بالله مکمل اسیری لاهیجی
مفاتيح الإعجاز فى شرح گلشن راز، ص ۱۵۷.
