اگرچه ابن ندیم و بسیاری اصل هزار و یک شب را از ایران میدانند اما بنابر تحقیق فن هامرپوگشتال آلمانی و دخویه هلندی و استرپ دانمارکی هزار و یک شب اصل هندی دارد و قبل از حملهی اسکندر به ایران، از هندوستان به ایران آمده و به «هزار افسان» معروف شده و قصههای ایرانی بسیاری به آن افزوده شده است و در قرن سوم هجری به عربی برگردانده شد و از بغداد به مصر رفته و در آنجا قصههایی به آن اضافه شده و در حدود قرن دهم هجری در مصر تدوین یافته و به صورت «الف لیله و لیله» کنونی در آمده است. ترجمهی فارسی این کتاب در حدود سال ۱۲۶۰ هجری به وسیله میرزا عبداللطیف طسوجی تبریزی انجام گرفته است.
علاوه بر افسانههای ایرانی، داستانهای بسیار دیگری مانند قصص رایج در بغداد و مصر و غیره بدان افزوده شد، به گونهای که اگر اصل پهلوی آن امروز در دست میبود، شاید مشابهت اندکی با صورت کنونی آن داشت و این مطلب در مورد تمام کتب ترجمه شده از پهلوی به عربی صادق است، زیرا مترجمان و راویان و حتی کاتبان، بسیاری از مطالب را که با روحیه اسلامی سازگاری نداشته، حذف میکردند و در عوض مطالب بسیاری بر حسب ذوق خوانندگان خود بدان میافزودند.
نمونههای قصههای ایرانی متن فعلی هزار و یک شب عبارتند از: «حکایت شهریار و برادرش شاه زمان، حکایت تاجر و عفریت، حمایت ماهیگیر ، وزیر حیلتگر، برکه و ماهیان رنگارنگ، ملک شهرمان و فرزندش فخرالزمان، ملک زاده و حکیم و اسب آبنوس، اردشیر و حیات النفوس و ...»
در قصههای هزار و یک شب، موضوعی که در همان صفحههای اول به چشم میزند تعصب و عصبیت اسلامی است که بر دوش قصهها سنگینی میکند. کوشش شده است به قصهها لباس اسلامی بپوشانند. در جایی که هیچ انتظار نمیرود صدای تلاوت قرآن شنیده میشود. هر کار ناشایسته و جنایتکارانه و فجیعی به پیروان دیگران ادیان چون مجوس، نصارا و یهود نسبت داده میشود و از آنها به عنوان جانی، دزد و فاسد نام برده میشود. گاه کینه و نفرتی که پیروان ادیان دیگر نسبت به مسلمانان دارند، محور اصلی قصهها قرار میگیرد. جان آدمی دستخوش حوادث است، مثل اغلب قصههای قدیمی، مرگ آدمیان ساده تلقی میشود و کشته شدن آنها به پای سرنوشت شوم آنها گذاشته میشود.
#هزار_افسان
#هزار_و_یک_شب
#الف_لیله_و_لیله
از کتاب قصه، داستان کوتاه، رمان
نوشته جمال میرصادقی
@middlepages
13
2August 27, 2026 203 3
