『 وقتی عشق میخواهد مرده ای را زنده کند 』
❒مفهوم «مادر مرده» (The Dead Mother) که برای نخستین بار توسط آندره گرین در سال ۱۹۸۳ صورتبندی شد، نه به مرگِ بیولوژیک، بلکه به یک فروپاشیِ درونی در سوژه (مادر) اشاره دارد که منجر به «خلاءِ عاطفی» برای کودک میشود. این مقاله با بهرهگیری از آراءِ آندره گرین، دونالد وینیکات و با نگاهی به پدیدارشناسیِ لِویناس، به بررسی این فرضیه میپردازد که چگونه «مادر مرده» به عنوان یک «ترومایِ خاموش»، ساختارِ ناهشیارِ فرد را در بزرگسالی برای بازتولیدِ روابطِ مبتنی بر فقدان برنامهریزی میکند.
❒چارچوبِ نظری: از ابژهی میل تا سوژهی غایب
🧠در روانکاویِ کلاسیک، مادر به عنوان «محیطِ نگهدارنده» شناخته میشود. گرین استدلال میکند که مادرِ مرده، مادری است که دچارِ «افسردگیِ نارسیسیک» شده است. در این حالت، مادر از نظرِ فیزیکی در دسترس است، اما سرمایهگذاریِ لیبیدوییِ او بر روی کودک قطع شده است.
پیامدِ روانی: کودک که در مرحلهیِ تکوینِ «نارسیسیسمِ ثانویه» است، قادر نیست این دگرگونیِ مادر را به عنوان یک «فقدانِ بیرونی» درک کند. در نتیجه، این فقدان را به عنوان «بیارزشیِ ذاتیِ خود» درونسازی میکند.
❒پدیدارشناسیِ فقدان:«نگاهِ مادر آیینه ای که تصویر ندارد» اگر از منظر موریس مرلو پونتی به این پدیده بنگریم، ادراکِ کودک از جهان، از طریقِ بدنِ مادر شکل میگیرد.وقتی نگاهِ مادر «خاموش» میشود، کودک با یک «تهیشدگیِ معنایی» روبرو میشود.
🛡مکانیسم دفاعی: فرد در بزرگسالی، به جایِ رها کردنِ این ابژهیِ «خاموش»، دست به نوعی «همانندسازیِ ناهشیار» میزند. او در پیِ یافتنِ همان «ابژهیِ دور» است تا بتواند با زنده کردنِ دوبارهیِ آن سکوت، این بار در جایگاهِ فاعل، به «ترمیمِ خود» بپردازد؛ اما از آنجا که این یک «تکرارِ ناهشیار» است، همیشه به ناکامی ختم میشود.
❒ بررسیِ نقدِ روانکاوانه: تکرارِ ناهشیار
فروید در «فراسوی اصل لذت» بیان میکند که تکرار، راهی برای «فعال کردنِ امرِ غیرقابلتحمل» است. در موردِ مادرِ مرده، فرد به طورِ وسواسگونه به سراغِ روابطی میرود که در آن «دیگری» (عشق) حضور دارد اما «دسترسیناپذیر» است. این انتخاب، تلاشی برای تغییرِ نتیجهیِ تاریخچهیِ کودکی است: «اگر این بار او را به حرف بیاورم، اگر این بار او را به نگاه داشتن وا دارم، من نجات مییابم.»
❒دیدگاه فلسفی: از پوچیِ سارتر تا «دیگریِ» لِویناس
🪞 ژان پل سارتر و مفهوم «نگاه»: در هستیشناسیِ سارتری، «نگاهِ دیگری» ابژهساز است. وقتی مادر دیگر به کودک نمینگرد (نگاهِ غایب)، کودک احساس میکند که در حالِ «ناپدید شدن» است. او برای بازگشت به هستی، به دنبالِ «نگاه» میگردد؛ به همین دلیل است که در بزرگسالی، همواره به دنبالِ کسی است که در «دور دست» ایستاده تا دوباره آن نگاهِ گریزان را شکار کند.
🎭سنتز فلسفی «اخلاقِ حضور در غیاب» : لِویناس معتقد است اخلاق در تقابل با دیگری مطلق شکل میگیرد.در آسیب شناسی مادر مرده، دیگری هست ولی نیست کودک در این وضعیت، با یک «بیمعناییِ وجودی» روبرو میشود که بعدها در زندگیِ بزرگسالی، به شکلِ ترس از صمیمیتِ شدید بروز میکند
🌱گاهی انسان در جستوجوی عشق نیست؛ در جستوجوی جبران یک فقدان قدیمی است. بلوغ روانی زمانی آغاز میشود که بفهمد هیچ معشوقی قرار نیست گذشته را اصلاح کند؛ بعضی فقدانها باید فهمیده و سوگواری شوند، نه اینکه در روابط بعدی دوباره اجرا شوند.
┏━━━━━━━━━━━
🏛🎭📔📕@Marham_Foundation
➖➖➖➖➖➖➖➖
@IranaPsychologicalAssociation
┗━━━━━━━━━━━━
Telegram
لوگوس و شناخت | Agora Psychologos
«میگفت:نمیدانم چرا همیشه عاشق کسانی میشوم که انگار جایی دور ایستادهاند.هرچه بیشتر به آنها نزدیک میشوم، بیشتر از من فاصله میگیرند.
وقتی میروند، درد نمیکشم…
انگار فقط همان حس قدیمی دوباره بیدار میشود؛
حس اینکه هرچقدر هم دوست داشته باشی، یک روز کسی…
1
1
1August 21, 2026 1.3K 9
